Усе словы

лічыльшчык назоўнік | мужчынскі род

Асоба, якая робіць падлік каго-, чаго-н.

• Л. перапісу насельніцтва.

|| жаночы род: лічыльшчыца.

лічынка² назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Частка затвора вінтоўкі, якая зачыняе канал ствала.

лічыцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Расцэньвацца якім-н. чынам, успрымацца як-н.

   • Л. лепшым гаспадаром.

2. Браць пад увагу, улічваць што-н.

   • Л. з думкамі членаў камісіі.

3. чым і без дапаўнення. Весці ўзаемны ўлік (паслуг, пазык, прэтэнзій і пад.).

   • Не будзем з гэтым л.

4. Знаходзіцца, быць дзе-н.

   • Л. ў адпачынку.

5. Выражацца ў якой-н. колькасці.

   • Даходы лічацца ў мільёнах рублёў.

6. Размяркоўваць паміж сабой ролі ў гульні, карыстаючыся лічылкай (размоўнае).

   • Л. перад гульнёй.

|| закончанае трыванне: палічыцца.

лічыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Называць лікі ў паслядоўным парадку.

   • Л. да ста.

2. Вызначыць колькасць, суму чаго-н.

   • Л. грошы.

3. Прымаць у разлік, пад увагу.

   • Калі не л. некалькіх дзён непагоды, май быў добры.

4. Рабіць якія-н. заключэнні, прызнаваць, успрымаць.

   • Балота лічылі непраходным.
   • Л. каго-н. добрым чалавекам.

Лічыць ні за што — зусім не лічыцца з кім-н.; не паважаць каго-н.

|| закончанае трыванне: злічыць і палічыць.

|| назоўнік: лічэнне і лік.

лічэбнік назоўнік | мужчынскі род

У граматыцы: часціна мовы, якая абазначае колькасць або парадак прадметаў пры іх лічэнні.

• Колькасныя лічэбнікі.
• Зборныя лічэбнікі.

лішай² (лішайнік) назоўнік | мужчынскі род

Расліна ніжэйшага тыпу, якая складаецца з грыба і водарасці, утвараючы адзін арганізм; расце на глебе, камянях і кары дрэў.

|| прыметнік: лішайнікавы.

лішак назоўнік | мужчынскі род

Што-н. лішняе, тое, пгто перавышае якую-н. норму, меру.

• Л. хлеба.
• Праца акупілася з лішкам.

3 лішкам — зверх якой-н. нормы.

лішка назоўнік | жаночы род

1. Тое, што і лішак.

2. Няцотны лік (размоўнае).

   • Гуляць у цот і лішку.

лішкавы прыметнік

Які перавышае патрэбнасць, норму; збыткоўны.

• Лішкавая рабочая сіла.

лішне прыслоўе

1. Вельмі многа, празмерна.

   • На фронце не будзеш л. спаць.

2. Многа залішне.

   • Не было патрэбы л. гаварыць.

лішні прыметнік

1. Збыткоўны, які перавышае адпаведную колькасць, празмерна.

   • Лішнія грошы.
   • Лішнія турботы.

2. Непатрэбны, бескарысны.

   • Лішнія рэчы.
   • Лічыць сябе лішняй у хаце.

3. Дадатковы, пабочны.

   • Сказаць л. раз не шкодзіць.

Без лішніх слоў — не размаўляючы доўга.

лішніца назоўнік | жаночы род | размоўнае

1. Празмернасць, лішак. У хаце лішніцы не было.

2. Лішняе.

   • Сказаць лішніцу.

ліштва назоўнік | жаночы род

1. Накладная планка вакол дзвярнога ці аконнага праёма.

   • Фігурная л.

2. Металічная накладная пласцінка з шчылінай для ключа на дзвярах, шуфлядах і пад.

3. Тое, што і плінтус.

4. Падгорнутая або нашытая палоска матэрыі для аддзелкі, падрубкі.

|| памяншальная форма: ліштвачка.

|| прыметнік: ліштвяны.

лішэнец назоўнік | мужчынскі род | устарэлае

Чалавек, які пазбаўлены выбарчых і іншых грамадзянскіх правоў.

|| жаночы род: лішэнка.

ліяна назоўнік | жаночы род

Павойная кустовая або дрэвавая расліна, пашыраная, галоўным чынам, у трапічных і субтрапічных лясах.

|| прыметнік: ліянавы.

• Л. лес.

ліўрэя назоўнік | жаночы род

Форменная вопратка з галунамі для швейцараў, лакеяў, фурманаў.

|| прыметнік: ліўрэйны.

• Л. лакей.

мабыць

Мусіць, напэўна, відаць.

• Была ўжо, м., дванаццатая гадзіна.

мабільны прыметнік

1. Рухомы, здольны хутка перамяшчацца.

   • Мабільныя войскі.

2. пераноснае значэнне: Здольны хутка дзейнічаць, прымаць рашэнні.

|| назоўнік: мабільнасць.

мабілізаваны назоўнік | мужчынскі род

Чалавек, прызваны ў армію па мабілізацыі.

|| жаночы род: мабілізаваная.

мабілізаваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

1. Правесці (-водзіць) мабілізацыю (у 1 і 2 знач.) каго-, чаго-н.

   • М. у армію.

2. каго (што) на што. Правёўшы неабходныя мерапрыемствы, прывесці (-водзіць) у актыўны стан для дасягнення якой-н. мэты.

   • М. шырокія масы на пасадку лесу.

|| закончанае трыванне: адмабілізаваць.

|| зваротны стан: мабілізавацца.

|| закончанае трыванне: адмабілізавацца.

мабілізацыя назоўнік | жаночы род

1. Перавод узброеных сіл краіны з мірнага становішча ў поўную баявую гатоўнасць; прызыў ваеннаабавязаных запасу ў армію ў час вайны.

   • Усеагульная м.

2. пераноснае значэнне: Давядзенне каго-, чаго-н. да стану актыўнай гатоўнасці выканаць якое-н. заданне.

   • М. ўсіх сваіх сіл.

|| прыметнік: мабілізацыйны.

маг назоўнік | мужчынскі род

Чалавек, які валодае тайнамі магіі, чарадзей (першапачаткова — жрэц).

• М. і чараўнік (пераноснае значэнне: пра чалавека, які робіць што-н. надта лёгка і лоўка).

мага прыслоўе

Як мага —

1. ужыв. у спалучэнні з выш. ст. прыслоўя для надання яму значэння найвышэйшай ступені.

   • Як м. лепш;

2. колькі ёсць сілы, магчымасцей.

   • Бегчы як м. хутчэй.

магазін назоўнік | мужчынскі род

1. Памяшканне для гандлю чым-н.; крама.

   • Прамтаварны м.

2. Склад захавання чаго-н. (устар.).

   • Артылерыйскі м.

3. Каробка або трубка ў апараце або прыборы, куды закладваецца што-н., напр. патроны ў аўтамат.

4. Рэзервуар у лямпе, куды наліваюць газу.

|| прыметнік: магазінны.

магаметанства назоўнік | ніякі род

Старая назва рэлігіі, заснаванай, паводае арабскіх паданняў, Магаметам у 7 ст. н. э.; мусульманства.

|| прыметнік: магаметанскі.

магаметанін назоўнік | мужчынскі род

Старая назва мусульманіна.

|| жаночы род: магаметанка.

|| прыметнік: магаметанскі.

магарыч назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Пачастунак, што наладжваецца як узнагарода ў сувязі з выгаднай здзелкай.

• Паставіць м.

магерка назоўнік | жаночы род

Круглая высокая мужчынская шапка з лямцу, якую насілі раней сяляне.

|| прыметнік: магерачны.

магма назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Расплаўленая маса ў глыбінях Зямлі.

|| прыметнік: магматычны.

• Магматычныя горныя пароды.

магнат назоўнік | мужчынскі род

У феадальным і буржуазным грамадстве: уладальнік вялікіх маёнткаў, іншых багаццяў.

• Небагатыя паны залежалі ад магнатаў.
• Нафтавы м.

|| прыметнік: магнацкі.

• Магнацкія ўладанні.

магнацтва назоўнік | ніякі род

1. Званне магната.

2. зборны назоўнік: Магнаты, радавітая знаць.

   • Польскае м.

магнезія назоўнік | жаночы род

Вокіс магнію ў выглядзе белага парашку, які выкарыстоўваецца ў медыцыне і прамысловасці.

|| прыметнік: магнезіяльны.

• М. цэмент.

магнета назоўнік | ніякі род | нескланяльнае | спецыяльны тэрмін

Устройства для ўтварэння электрычных разрадаў з мэтай запальвання гаручай сумесі ў цыліндрах рухавікоў унутранага згарання.

магнетызм назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Сукупнасць з’яў, звязаных з дзеяннем уласцівасцей магніта.

• Зямны м.

|| прыметнік: магнетычны.

магнолія назоўнік | жаночы род

Вечназялёнае паўднёвае дрэва або кусты з вялікімі пахучымі кветкамі.

|| прыметнік: магноліевы.

• Сямейства магноліевых (назоўнік).

магній назоўнік | мужчынскі род

Хімічны элемент, мяккі лёгкі серабрыста-белы метал, які гарыць яркім белым полымем.

|| прыметнік: магніевы.

магніт назоўнік | мужчынскі род

1. Кавалак жалезнай руды або сталі, які мае ўласцівасць прыцягваць да сябе жалезныя або стальныя прадметы.

2. пераноснае значэнне: Тое, што прыцягвае, вабіць да сябе.

|| прыметнік: магнітны.

магнітафон назоўнік | мужчынскі род

Апарат для запісу і аднаўлення гукаў электрамагнітным шляхам.

|| прыметнік: магнітафонны.

магнітола назоўнік | жаночы род

Апарат, які сумяшчае ў сабе радыёпрыёмнік і магнітафон.

магутнасць назоўнік | жаночы род

1. гл. магутны.

2. Фізічная велічыня, якая паказвае адносіны работы да часу, на працягу якога яна выконваецца.

   • М. электрастанцыі.

3. множны лік, пераноснае значэнне Вытворчыя аб’екты (электрастанцыі, заводы, машыны).

   • Новыя энергетычныя магутнасці.

магутны прыметнік

1. Вельмі вялікі, значны (па сіле, велічыні).

   • М. ўдар.
   • М. ўраган.

2. Які мае вялікую магутнасць (у 3 знач.).

   • М. рухавік.

3. Тоўсты, масіўны (пласт, слой).

   • М. пласт гліны.

4. З вялікімі вытворчымі і матэрыяльнымі магчымасцямі.

   • Магутная краіна.

|| назоўнік: магутнасць.

магчы дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Быць у стане, мець магчымасць (рабіць што-н.).

   • М. працаваць.

2. Мець права, абавязак.

   • Не можам атэставаць.

3. Абазначае верагоднасць, магчымасць якога-н. дзеяння.

   • Можа паказацца.

Фразеалагізмы:

• Не магчы (не ўмець) звязаць двух слоў (размоўнае неадабральнае) — пра няўменне прыгожа, звязна гаварыць, выказваць свае думкі.
• Не можа быць! — вокліч, які выказвае недавер, сумненне, здзіўленне і пад.
• Не можа быць (і) гаворкі — нельга нават і гаварыць аб выкананні, здзяйсненні чаго-н.

|| закончанае трыванне: змагчы.

магчыма прыслоўе

1. Прысл. да магчымы (у 2 знач.).

2. пабочн. сл. Можа быць, можа.

   • Я, м., успомню.

3. безасабовая форма: , у знач. выказніка: Не выключана магчымасць.

   • Усё м.

магчымасць назоўнік | жаночы род

1. гл. магчымы.

2. Сродкі, умовы, неабходныя для здзяйснення чаго-н.

   • Вялікія магчымасці.
   • Па магчымасці (наколькі магчыма).
   • Па меры магчымасцей (адпаведна з сіламі, з магчымасцямі).

магчымы прыметнік

1. Такі, які можа адбыцца, дапушчальны.

   • Падобны выпадак м.

2. Які можна здзейсніць, ажыццявіць.

   • Пытанне гэта магчыма разгледзець неаакладна.

|| назоўнік: магчымасць.

магіла назоўнік | жаночы род

1. Яма для пахавання памерлых, а таксама насып на месцы пахавання.

   • Засыпаць магілу.
   • Адной нагой у магіле (стаяць) (быць блізкім да смерці).
   • Глядзець у магілу (хутка памрэ).
   • Загнаць (увагнаць, завесці) у магілу (давесці да смерці).
   • Знайсці магілу (пераноснае значэнне: загінуць, памерці).

2. пераноснае значэнне, у знач. выказніка: Будзе захавана ў тайне.

   • Ведаць аднаму і — м.

3. у знач. выказніка: Аб чым-н. вельмі небяспечным; смерць (размоўнае).

   • За здраду — м.

|| памяншальная форма: магілка.

|| прыметнік: магільны.

• М. камень.

магільшчык назоўнік | мужчынскі род

Рабочы, які капае і засыпае магілу.

магістр назоўнік | мужчынскі род

1. У некаторых краінах: вучоная ступень, а таксама асоба, якая мае такую ступень.

   • М. філасофіі.

2. У сярэднія вякі: кіраўнік духоўна-рыцарскага каталіцкага ордэна.

|| прыметнік: магістэрскі.

• Магістэрская дысертацыя.

магістраль назоўнік | жаночы род

1. Галоўная лінія ў сістэме якой-н. камунікацыі (чыгуначнай, электрычнай, тэлеграфнай і інш.).

   • Чыгуначная, водная м.

2. Шырокая і прамая вуліца горада.

   • Гілоўная м.

|| прыметнік: магістральны.

• М. напрамак (пераноснае значэнне: галоўны).

магістрат назоўнік | мужчынскі род

У некаторых заходнееўрапейскіх краінах: гарадское ўпраўленне.

|| прыметнік: магістрацкі.