Усе словы

легкатраўны прыметнік | спецыяльны тэрмін

Які лёгка засвойваецца органамі стрававання.

• Легкатраўныя прадукты.

|| назоўнік: легкатраўнасць.

легчы дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Прыняць ляжачае становішча.

   • Л. на спіну.
   • Л. касцьмі (загінуць).

2. Размясціцца спаць.

   • Л. на сене.

3. пераноснае значэнне: Загінуць, пасці ў баі.

4. Распаўсюдзіцца па паверхні, пакрыць сабою што-н.

   • Снег лёг белай коўдрай.

5. пераноснае значэнне, на каго-што. Стаць чыім-н. абавязкам.

   • Адказнасць ляжа на прысутных.
   • На яго плечы лягла гаспадарка.

6. Пралегчы, распасцерціся, працягнуцца.

   • Рэйкі ляглі доўгімі лініямі.

7. Пра самалёты, судны: прыняць якое-н. становішча, узяць які-н. напрамак.

   • Л. на зваротны курс.
   • Л. на дрэйф.

|| незакончанае трыванне: лажыцца.

легіраваны прыметнік | спецыяльны тэрмін

Пра метал: такі, у склад якога ўведзены іншыя металы для пэўных уласцівасцей.

• Легіраваная сталь.

легіянер назоўнік | мужчынскі род

Воін, саддат легіёна (у 1 і 2 знач.).

|| прыметнік: легіянерскі.

легіён назоўнік | мужчынскі род

1. У старажытным Рыме: вялікае вайсковае злучэнне.

2. Назва асобных вайсковых часцей у некаторых краінах.

3. пераноснае значэнне: Вялікая колькасць, мноства каго-, чаго-н.

Ордэн ганаровага легіёна — французскі ордэн часоў Напалеона.

|| прыметнік: легіённы.

леда прыстаўка

Першая частка складаных слоў; ужыв. замест «лёда.. », калі націск у другой частцы слова падае на першы склад, напр. ледакол, ледарэз, ледаспуск, ледасховішча.

ледакол назоўнік | мужчынскі род

Магутнае судна, прыстасаванае для плавання і пракладвання дарогі іншым суднам у ільдах.

• Атамны л.

|| прыметнік: ледакольны.

ледарэз назоўнік | мужчынскі род

1. Судна, прызначанае для плавання ў бітых ільдах; ледакол.

2. Прыстасаванне каля мастоў, плацін, аб якое разбіваецца лёд у час крыгаходу.

|| прыметнік: ледарэзны.

ледасек назоўнік | мужчынскі род

Род сякеры, кіркі, прызначаны для высякання прыступак у лёдзе пры ўзыходжанні на горныя вяршыні.

|| прыметнік: ледасечны.

ледастаў назоўнік | мужчынскі род

Замярзанне ракі, возера, утварэнне суцэльнага ледзянога покрыва.

|| прыметнік: ледастаўны.

ледаход назоўнік | мужчынскі род

Рух лёду па цячэнню (у час раставання і ў час ледаставу на рэках).

|| прыметнік: ледаходны.

ледзянец назоўнік | мужчынскі род

Празрыстая цукерка з сумесі цукру з фруктовым сокам.

• Смактаць ледзянцы.

|| прыметнік: ледзянцовы.

ледзянець дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Пакрывацца лёдам.

   • Вада ледзянее.

2. Станавіцца халодным як лёд, мерзнуць.

   • Пальцы ледзянеюць.
   • Сэрца ледзянее (пераноснае значэнне).

|| закончанае трыванне: зледзянець і заледзянець.

ледзяны прыметнік

1. гл. лёд.

2. Пакрыты лёдам.

   • Ледзяная горка.

3. Вельмі халодны.

   • Ледзяная вада.

4. пераноснае значэнне: Адубелы ад холаду.

   • Ледзяныя пальцы.

5. пераноснае значэнне: Пагардліва халодны.

   • Л. позірк.

ледзяністы прыметнік

Які ператварыўся ў лёд, падобны на лёд.

• Ледзяністая маса.

|| назоўнік: ледзяністасць.

ледзяніць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Замарожваць, пранізваць холадам.

• Мароз ледзяніць цела.
• Страх ледзяніць сэрца (пераноснае значэнне).

|| закончанае трыванне: зледзяніць.

ледэрын назоўнік | мужчынскі род

Баваўняная тканіна з лакавым пакрыццём, якая імітуе скуру.

|| прыметнік: ледэрынавы.

• Ледэрынавыя вокладкі.

лежабок назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Чалавек, які любіць доўга спаць, гультай.

лежань назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Абібок, гультай, лодар.

лежбішча назоўнік | ніякі род

Месца на сушы, дзе ляжаць стайкамі некаторыя марскія жывёлы.

• Л. марскіх коцікаў.

|| прыметнік: лежбішчны.

лежма прыслоўе

Лежма ляжаць (размоўнае) — доўга ляжаць, не ўстаючы.

лежня назоўнік | жаночы род

1. гл. ляжаць.

2. Тое, што і лежбішча.

лежыва назоўнік | ніякі род

След ляжаўшага звера на траве.

• Зайцава л.

лезгінка назоўнік | жаночы род

Народны танец лезгінаў, а таксама музыка да гэтага танца.

лезгіны назоўнік | мужчынскі род

Народ, які складае частку насельніцтва Дагестана.

|| жаночы род: лезгінка.

|| прыметнік: лезгінскі.

лезці дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Карабкацца, узбірацца, падымацца куды-н.

   • Л. на гару.
   • Л. на дрэва.

2. Пранікаць, уваходзіць куды-н. тайком, крадучыся.

   • Л. ў чужы сад.

3. Забірацца рукой унутр чаго-н.

   • Л. ў кішэню.

4. Настойліва ўмешвацца ў чужыя справы, жыццё і пад. (размоўнае).

   • Л. не ў сваю справу.

5. (звычайна з адмоўем). Уваходзіць, змяшчацца, быць якраз (пра абутак, адзенне).

   • Туфлі не лезуць на нагу.

6. Насоўвацца, налазіць, спаўзаць.

   • Шапка лезе на вочы.

7. Надаедліва прыставаць, звяртацца з чым-н. да каго-н. (размоўнае).

   • Не лезь ты з такім глупствам.

8. Увязвацца ў што-н. непрыемнае.

   • Л. ў бойку.

9. Прыставаць назойліва.

   • Чаго ты да яго лезеш?

10. Выпадаць (пра валасы, поўсць).

11. Імкнуцца стаць кім-н., заняць больш высокую пасаду (размоўнае).

    • Л. ў начальнікі.

12. Распаўзацца, ірвацца.

    • Сукенка лезе па швах.

Фразеалагізмы:

• Аж вочы на лоб лезуць (размоўнае) — вочы шырока адкрыліся ад цяжару.
• Лезці (перціся) на ражон (размоўнае) — рабіць што-н. рызыкоўнае, загадзя асуджанае на няўдачу.
• Лезці не ў сваё карыта (размоўнае) — умешвацца не ў свае справы.
• Лезці сляпіцаю ў вочы (размоўнае) — назойліва прыставаць.

лейб (лейб-) прыстаўка

Першая частка складаных слоў, якая абазначае: які знаходзіцца пры манарху, служыць пры двары, напр. лейб-медык, лейбгвардыя.

лейбарыст назоўнік | мужчынскі род

Член «Рабочай партыі Вялікабрытаніі», а таксама ў некаторых іншых краінах «рабочых партый», якія праводзяць палітыку рэформ.

|| жаночы род: лейбарыстка.

|| прыметнік: лейбарысцкі.

лейка² назоўнік | жаночы род

Род вузкаплёначнага фотаапарата.

лейкапластыр назоўнік | мужчынскі род

Тканінная палоска з нанесенай на яе змацавальнай клейкай масай, якая накладваецца на скуру.

|| прыметнік: лейкапластырны.

лейкацыты назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Састаўная частка крыві — бясколерныя клеткі, якія паглынаюць бактэрыі і выпрацоўваюць антыцелы.

|| прыметнік: лейкацытны і лейкацытарны.

лейкоз назоўнік | мужчынскі род

Пухліннае захворванне крывятворнай тканкі.

|| прыметнік: лейкозны.

лейтматыў назоўнік | мужчынскі род

Асноўны матыў, які паўтараецца на працягу ўсяго музычнага або літаратурнага твора.

• Л. рамана (пераноснае значэнне).

|| прыметнік: лейтматыўны.

лейтэнант назоўнік | мужчынскі род

Афіцэрскае званне або чын у арміі, флоце, міліцыі, а таксама асоба, якая носіць гзта званне.

• Малодшы л. (першае афіцэрскае званне).

|| прыметнік: лейтэнанцкі.

лейцы назоўнік | жаночы род

Вяроўкі, рамяні для кіравання коньмі ў запрэжцы.

• Выпусціць лейцы (таксама пераноснае значэнне: аслабіць сілу ўлады над кім-н.).
• Ляйчына (лейчына) пад хвост папала каму-н. (пераноснае значэнне: аб неўраўнаважаных, капрызных паводзінах; размоўнае).
• Трымаць лейцы ў руках (таксама пераноснае значэнне: мець у сваіх руках уладу, кіраўніцтва).

|| прыметнік: лейцавы.

лек назоўнік | мужчынскі род

Грашовая адзінка Албаніі.

лекар назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Тое, што і урач.

|| жаночы род: лекарка.

|| прыметнік: лекарскі.

лекарыха назоўнік | жаночы род | размоўнае

Жонка лекара.

лексема назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Слова як сэнсавая адзінка слоўнікавага саставу мовы ў сукупнасці яго значэнняў і форм.

|| прыметнік: лексемны.

лексіка назоўнік | жаночы род

Слоўнікавы састаў мовы або дыялекту, твораў якога-н. пісьменніка.

• Дыялектная л.
• Л. Якуба Коласа.

|| прыметнік: лексічны.

лексікаграфія назоўнік | жаночы род

Тэорыя і практыка ўкладання слоўнікаў.

|| прыметнік: лексікаграфічны.

лексікалогія назоўнік | жаночы род

Раздзел мовазнаўства, які разглядае і тэарэтычна асэнсоўвае слоўнікавы састаў мовы.

|| прыметнік: лексікалагічны.

лексікограф назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст у галіне лексікаграфіі; укладальнік слоўнікаў.

лексіколаг назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст у галіне лексікалогіі.

лексікон назоўнік | мужчынскі род

1. Тое, што і слоўнік (устарэлае).

   • Нямецкі л.

2. Запас слоў і выразаў, лексіка (кніжнае).

   • У яго бедны л.

лектар назоўнік | мужчынскі род

Той, хто чытае лекцыі.

|| прыметнік: лектарскі.

• Лектарскае майстэрства.

лекторый назоўнік | мужчынскі род

1. Установа, якая займаецца арганізацыяй публічных лекцый.

2. Памяшканне для чытання публічных лекцый.

лекцыя назоўнік | жаночы род

Вуснае выкладанне вучэбнага прадмета або якой-н. тэмы, а таксама запісы гэтага выкладання.

• Курс лекцый па гісторыі Беларусі.

|| прыметнік: лекцыйны.

лекі назоўнік | размоўнае

1. Лякарства.

   • Л. ад кашлю.

2. Лячэнне.

   • Л. гразямі.

|| прыметнік: лекавы.

• Лекавыя расліны.

лема назоўнік | жаночы род

У матэматыцы: тэарэма, неабходная толькі для доказу іншай тэарэмы.