Усе словы

крычаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Моцным голасам выражаць унутраны стан.

   • К. ад болю.
   • Крычаць, што аж у Крычаве чуваць!

2. Гучна гаварыць.

   • Не трэба к., гавары спакойна.

3. Гаварыць з кім-н. рэзкім тонам, лаяць каго-н.

   • К. на дзяцей.

4. пераноснае значэнне: Шмат гаварыць пра што-, каго-н., многа пісаць у друку, прыцягваючы агульную ўвагу.

   • Так і крычаць газеты аб перамогах.
   • Аб такой падзеі нельга многа к.

Фразеалагізмы:

• Крычма крычаць (размоўнае) — вельмі моцна крычаць (ад страху, крыўды і пад.).
• Хоць гвалт (каравул) крычы (размоўнае) — пра цяжкае бязвыхаднае становішча.

|| аднакратны дзеяслоў: крыкнуць.

крышан назоўнік | мужчынскі род

Адрэзаны плоскі кусок чаго-н. ядомага.

• К. хлеба.

крышанка назоўнік | жаночы род | абласное

Што-н. крышанае, здробленае.

• К. з хлеба з квасам.

крышачку прыслоўе

Нямнога, трошкі.

крышку прыслоўе

Тое, што і крыху.

крыштале прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач. які мае адносіны да крышталёў, напр. крышталепадобны, крышталегідрат, крышталекераміка, крышталеўтварэнне.

крышталь назоўнік | мужчынскі род

Цвёрдае цела, якое мае ўпарадкаваную сіметрычную будову.

|| памяншальная форма: крышталік.

|| прыметнік: крышталічны і крыштальны.

крыштальны прыметнік

1. гл. крышталь.

2. пераноснае значэнне: Празрысты, чысты.

   • Крыштальная вада.

3. пераноснае значэнне: Беззаганны, бездакорны (пра лепшыя якасці чалавека, а таксама пра чалавека з такімі якасцямі).

   • Крыштальная чэснасць.
   • Крыштальнай душы чалавек.

|| назоўнік: крыштальнасць.

крышталя прыстаўка

Першая частка складаных слоў; ужыв. замест «крыштале…», калі націск у другой частцы слова падае на першы склад, напр. крышталяграфія, крышталяоптыка, крышталяфізіка, крышталяхімія.

крышталяграфія назоўнік | жаночы род

Навука аб крышталях і крышталічным стане рэчыва.

|| прыметнік: крышталеграфічны.

крышталізавацца дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

1. Ператварыцца (ператварацца) у крышталі.

2. пераноснае значэнне: Набыць (набываць) пэўныя ўстойлівыя формы (кніжнае).

   • Крышталізуюцца новыя ідэі.

|| закончанае трыванне: выкрышталізавацца і закрышталізавацца.

|| назоўнік: крышталізацыя.

крышталізаваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

Ператварыць (ператвараць) у крышталі.

|| закончанае трыванне: закрышталізаваць.

|| назоўнік: крышталізацыя.

крышыцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

Драбіцца, рассыпацца на дробныя часткі.

• Пячэнне крышыцца.

|| закончанае трыванне: скрышыцца, раскрышыцца і пакрышыцца.

крышыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Наразаць дробнымі кавалкамі.

   • К. буракі.
   • К. хлеб (раздрабляць на крошкі).

2. Ламаць, разбіваць на часткі.

   • К. крэйду.

3. пераноснае значэнне: Знішчаць (размоўнае).

   • К. варожыя ўмацаванні.

4. Накідваць дзе-н. крошак (размоўнае).

   • Не крышы на падлогу.

|| закончанае трыванне: скрышыць, раскрышыць і накрышыць.

|| назоўнік: крышэнне.

крыўда назоўнік | жаночы род

Несправядлівы папрок, грубы ўчынак, дапушчаная абраза ў дачыненні каго-н.

• Быць у крыўдзе на каго-н. (крыўдзіцца).
• Не даць у крыўду каго-н. (заступіцца за каго-н., не даваць быць пакрыўджаным).
• Не ў крыўду хай будзе сказана (не варта злавацца на сказанае).

крыўдаваць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Мець на каго-н. крыўду; крыўдзіцца.

• Не трэба к.

крыўдзіцель назоўнік | мужчынскі род

Той, хто крыўдзіў, крыўдзіць каго-н.

|| жаночы род: крыўдзіцелька.

крыўдзіцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

Адчуваць крыўду, прымаць што-н. за крыўду.

• К. на несправядлівасць.

крыўдзіць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Рабіць крыўду каму-н.

• К. таварыша.

крыўдлівы прыметнік

Які лёгка крыўдзіцца, здольны адчуваць крыўду.

• К. па натуры чалавек.

|| назоўнік: крыўдлівасць.

крыўдны прыметнік

Які заключае ў сабе крыўду, прычыняе крыўду.

• Крыўдная мянушка.
• Крыўдныя словы.

крыўляка назоўнік | мужчынскі і жаночы род | размоўнае

Чалавек, які крыўляецца; ламака.

крыўляцца дзеяслоў | закончанае трыванне

Рабіць грымасы, трымацца ненатуральна; ламацца.

• К. перад люстэркам.

|| назоўнік: крыўлянне.

крэазот назоўнік | мужчынскі род

Прадукт сухой перагонкі драўніны — масляністая вадкасць з пахам драўніннага дзёгцю, якая выкарыстоўваецца ў медыцыне і тэхніцы.

|| прыметнік: крэазотавы.

крэатура назоўнік | жаночы род | кніжнае

Чый-н. стаўленік, той, хто высунуўся дзякуючы чыёй-н. пратэкцыі.

крэветкі назоўнік | жаночы род

Дробныя ракападобныя, пераважна марскія жывёлы.

|| прыметнік: крэветачны.

крэда назоўнік | ніякі род | нескланяльнае

1. Сімвал веры ў каталіцкай царкве.

2. пераноснае значэнне: Чые-н. перакананні, светапогляд.

крэдыт² назоўнік | мужчынскі род

1. Пазыка, выдача каштоўнасцей (грошай, тавараў) у доўг; камерцыйнае давер’е.

   • Узяць тавар у к.
   • Адкрыць к. каму-н.

2. пераноснае значэнне: Давер’е, аўтарытэт (кніжнае).

   • Палітычны к.
   • Карыстацца крэдытам у каго-н.

3. звычайна Грашовыя сумы, адпушчаныя на пэўныя расходы.

   • Крэдыты на будаўніцтва жылых дамоў.

|| прыметнік: крэдытны.

• К. білет (папяровы грашовы знак, банкаўскі білет).

крэдытаваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

Адпусціць (адпускаць) каму-н. крэдыты (у 3 знач.).

• К. капітальнае будаўніцтва.

|| назоўнік: крэдытаванне.

крэдытаздольны прыметнік | кніжнае

Здольны вярнуць тое, што ўзяў у крэдыт.

|| назоўнік: крэдытаздольнасць.

крэдытор назоўнік | мужчынскі род

Асоба або ўстанова, якія даюць грошы або тавары ў крэдыт.

|| прыметнік: крэдыторскі.

крэйда назоўнік | жаночы род | размоўнае

Тое, што і мел.

|| прыметнік: крэйдавы.

крэйсер назоўнік | мужчынскі род

Вялікі быстраходны баявы карабель.

• Ракетны к.

|| прыметнік: крэйсерскі.

крэйсіраваць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Плаваць, рабіць рэйсы па пэўнаму маршруту.

2. Ажыццяўляць ваенны нагляд у якіх-н. водах, плаваць з мэтай разведкі, аховы берагоў, правядзення асобных баявых дзеянняў і пад.

|| назоўнік: крэйсерства.

|| прыметнік: крэйсерскі.

• Крэйсерская эскадра.

Крэйсерская скорасць (спецыяльны тэрмін) — нармальная скорасць карабля або самалёта ў адрозненне ад максімальнай.

крэкер назоўнік | мужчынскі род

Разнавіднасць сухога пячэння з дражджавога заквашанага цеста.

|| прыметнік: крэкерны.

крэкінг назоўнік | мужчынскі род

1. Перапрацоўка нафты і нафтапрадуктаў у спецыяльных устаноўках для атрымання бензіну і інш. паліва.

2. Устаноўка для такой перапрацоўкі.

|| прыметнік: крэкінгавы.

крэм назоўнік | мужчынскі род

1. Салодкая ежа з сумесі ўзбітых вяршкоў, масла з шакаладам, фруктовых сокаў і пад.

2. Мазь для чысткі скуранога абутку; вакса, гуталін.

3. Касметычная мазь.

|| прыметнік: крэмавы.

крэм-сода назоўнік | жаночы род

Салодкі прахаладжальны напітак.

крэмава (крэмава-) прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач. крэмавы (у 2 знач.), з крэмавым адценнем, напр. крэмава-белы, крэмава-жоўты, крэмава-ружовы.

крэмавы прыметнік

1. гл. крэм.

2. Белы з жаўтаватым адценнем, бледна-жоўты.

   • К. колер.

крэматорый назоўнік | мужчынскі род

Спецыяльна абсталяваны будынак для крэмацыі.

|| прыметнік: крэматорны.

крэмацыя назоўнік | жаночы род

Спальванне (трупаў) у спецыяльных печах.

|| прыметнік: крэмацыйны.

• Крэмацыйная печ.

крэмень назоўнік | мужчынскі род

1. Вельмі цвёрды камень, які першапачаткова ўжываўся для высякання агню.

2. пераноснае значэнне: Пра чалавека з цвёрдым характарам.

|| прыметнік: крамянёвы.

крэменязём назоўнік | мужчынскі род

Назва двухвокісу крэмнію, распаўсюджанага ў прыродзе ў выглядзе крэменю, кварцу, горнага хрусталю, аметысту.

|| прыметнік: крэменязёмны.

крэмзаць дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

Неакуратна, невыразна пісаць або чарціць.

|| закончанае трыванне: накрэмзаць.

|| аднакратны дзеяслоў: крамзануць.

|| назоўнік: крэмзанне.

крэмль назоўнік | мужчынскі род

Крэпасць у старых рускіх гарадах.

|| прыметнік: крамлёўскі.

• Крамлёўская сцяна.

крэмній назоўнік | мужчынскі род

Хімічны элемент, адна з састаўных частак большасці горных парод.

|| прыметнік: крэмніевы.

крэміраваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

Падвергнуць (-вяргаць) крэмацыі.

крэн назоўнік | мужчынскі род

1. Нахіл набок (судна, самалёта).

   • Даць к.

2. пераноснае значэнне: Змяненне напрамку, паварот да другіх задач.

   • К. у бок павышэння якасці прадукцыі.

крэндзель назоўнік | мужчынскі род

Вітая здобная булка, якая па форме нагадвае васьмёрку.

|| прыметнік: крэндзельны.