Усе словы

крыжавіна назоўнік | жаночы род

1. Два брусы, дзве планкі, змацаваныя ў выглядзе крыжа.

2. Прыстасаванне на месцы перасячэння рэйкавых пуцей для пераводу цягніка на другі пуць (спецыяльны тэрмін).

крыжадзюб назоўнік | мужчынскі род

Невялікая лясная птушка з перакрыжаванымі канцамі дзюбы.

|| прыметнік: крыжадзюбавы.

крыжак назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Тое, што і крыжаносец.

крыжакветныя прыметнік

Сямейства двухдольных раслін, кветка якіх складаецца з чатырох пялёсткаў, размешчаных крыж-накрыж (напр., капуста, бручка).

крыжанка назоўнік | жаночы род

Дзікая качка.

|| прыметнік: крыжанкавы.

крыжаносец назоўнік | мужчынскі род

Удзельнік крыжовага паходу.

крыжападобны прыметнік

Які мае выгляд, форму крыжа.

• К. меч.

|| назоўнік: крыжападобнасць.

крыжачок назоўнік | мужчынскі род

Беларускі народны танец у двухдольным размеры, а таксама музыка да гэтага танца.

крыжовы прыметнік

1. гл. крыж.

2. Які па форме нагадвае крыж.

   • Крыжовае скляпенне.

Крыжовыя паходы — захопніцкія паходы заходнееўрапейскіх рыцараў у 11—13 стст. на Блізкі Усход.

крыз назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Востры прыступ хваробы, які настаў раптоўна.

• Гіпертанічны к.

крызіс назоўнік | мужчынскі род

1. Рэзкі, круты пералом у чым-н., абвастрэнне становішча.

   • Духоўны к.
   • Урадавы к. (выкліканая вострымі палітычнымі разыходжаннямі адстаўка ўрада).
   • К. хваробы.

2. Абумоўлены супярэчнасцямі ў развіцці грамадства разлад эканамічнага жыцця.

   • Фінансавы к.
   • У цісках эканамічнага крызісу.

3. Востры недахоп чаго-н., цяжкае становішча.

   • З грашамі ў яго к.

|| прыметнік: крызісны.

крык назоўнік | мужчынскі род

1. Моцны, вельмі рэзкі гук голасу.

   • У лесе пачуўся к.
   • К. адчаю (пераноснае значэнне).
   • К. душы (пераноснае значэнне).
   • Апошні к. моды (пераноснае значэнне: пра модную навінку).

2. Нападкі, папрокі рэзкім голасам.

крыклівы прыметнік

1. Які многа, часта крычыць.

   • Крыклівыя дзеці.

2. Прарэзлівы, гучны, непрыемна рэзкі.

   • К. голас.

3. пераноснае значэнне: Які прымушае звярнуць на сябе ўвагу сваёй стракатасцю, яркасцю.

   • Крыклівыя афішы.
   • К. ўбор.

|| назоўнік: крыклівасць.

крыкун назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

1. Крыклівы чалавек.

2. Пра таго, хто многа і попусту гаворыць.

|| жаночы род: крыкуха.

крылан назоўнік | мужчынскі род

Млекакормячая жывёліна атрада рукакрылых, роднасная кажану.

крылатка назоўнік | жаночы род

Шырокая мужчынская адзежына ў выглядзе накідкі, плашча з палярынай (насілі ў 19 — пачатку 20 ст.).

крылаты прыметнік

1. Які мае крылы (у 1, 2 і 3 знач.).

   • К. птах.
   • Крылатая ракета.

2. пераноснае значэнне: Акрылены, узнёслы.

   • Крылатая фантазія.

Крылатыя словы — трапныя, характэрныя словы, якія сталі хадавымі, шырокаўжывальнымі.

|| назоўнік: крылатасць.

крылле назоўнік | ніякі род | зборны назоўнік

Крылы.

|| прыметнік: крыллевы.

крыло назоўнік | ніякі род

1. Орган лятання ў птушак, насякомых, а таксама некаторых млекакормячых.

   • К. качкі.
   • К. казкана.
   • Апусціць крылы (таксама пераноснае значэнне: страціць энергію, бадзёрасць).
   • Падрэзаць крылы (таксама пераноснае значэнне: перашкодзіць каму-н. шырока разгарнуць сваю дзейнасць).

2. Плоская паверхня самалёта, якая падтрымлівае яго ў паветры.

3. Лопасць ветранога млына або параходнага вінта.

4. Покрыўка над колам аўтамабіля, веласіпеда і пад. для засцярогі ад пырскаў вады і гразі.

5. Бакавы корпус або бакавая частка пабудовы.

   • Левае к. бальніцы.

6. Левая або правая частка строю, баявога парадку войска; фланг.

7. Крайняя (левая або правая) групоўка якой-н. арганізацыі.

Пад крылом — пад чыёй-н. апекай (жыць, знаходзіцца і пад.).

|| памяншальная форма: крыльца.

|| прыметнік: крылавы.

крыль назоўнік | мужчынскі род

Прамысловая назва некаторых відаў марскога рачка.

|| прыметнік: крылевы.

крымплен назоўнік | мужчынскі род

Сінтэтычная тканіна з поліэфірнага валакна.

|| прыметнік: крымпленавы.

крымінагенны прыметнік | спецыяльны тэрмін

Здольны прывесці да злачынстваў; злачынны.

• Крымінагеннае здарэнне.
• Крымінагенная абстаноўка.

|| назоўнік: крымінагеннасць.

крымінал назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Крымінальная справа.

• Гэта ж к.!

крыміналогія назоўнік | жаночы род

Навука аб злачыннасці і метадах яе папярэджання.

|| прыметнік: крыміналагічны.

крымінальны прыметнік

Звязаны са злачынствам; злачынны.

• К. выпадак.

|| назоўнік: крымінальнасць.

крыміналіст назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст у галіне крыміналістыкі.

|| жаночы род: крыміналістка.

крыміналістыка назоўнік | жаночы род

Юрыдычная дысцыпліна аб метадах даследавання злачынстваў, збірання і вывучэння судовых доказаў.

|| прыметнік: крыміналістычны.

крымінолаг назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст па крыміналогіі.

крыналін назоўнік | мужчынскі род

Даўнейшая шырокая спадніца на тонкіх абручах (мода 1-й паловы 19 ст.).

|| прыметнік: крыналінавы і крыналінны.

крыніца назоўнік | жаночы род

1. Натуральны выхад падземных вод на паверхню зямлі, а таксама вадаём, які ўтварыўся на месцы выхаду падземных натуральных вод.

   • Прынесці вады з крыніцы.

2. пераноснае значэнне, чаго. Тое, што дае пачатак чаму-н., служыць асновай для чаго-н.

   • К. святла.
   • К. дабра.

3. Пісьмовыя помнікі, дакументы, на аснове якіх пішуцца навуковыя даследаванні.

   • Мовазнаўчыя крыніцы.

Фразеалагізмы:

• Біць крыніцай — бурна развівацца, квітнець.
• Жывая крыніца — пра тое, што існуе ў сваім першапачатковым, натуральным стане.

|| прыметнік: крынічны.

крыніцазнаўства назоўнік | ніякі род

Раздзел гістарычнай навукі, які займаецца метадамі вывучэння і выкарыстання гістарычных крыніц.

|| прыметнік: крыніцазнаўчы.

крыптаграфія назоўнік | жаночы род

Умоўнае тайнае пісьмо, зразумелае толькі для дасведчаных.

|| прыметнік: крыптаграфічны.

крыптон назоўнік | мужчынскі род

Хімічны элемент, інертны газ без колеру і паху, які прымяняецца ў электрычных лямпах і рэкламных трубках і дае чысты белы колер.

|| прыметнік: крыптонавы.

крысо назоўнік | ніякі род

Ніжняя частка адзежыны, палавіны якой спераду расхінаюцца; пала.

• К. пінжака.

3-пад крыса (размоўнае) — тайна, незаконна.

крыссе назоўнік | ніякі род | зборны назоўнік

Крысы, полы.

крыты прыметнік

Які мае страху, дах, верх.

• К. ганак.
• К. базар.

крытык назоўнік | мужчынскі род

1. Чалавек, які выступае з крытыкай чаго-н. (у 1 знач.).

   • Патрабавальны к.

2. Спецыяліст, які займаецца разглядам і ацэнкай літаратурных, музычных, тэатральных і іншых твораў мастацтва.

   • Літаратурны к.
   • Тэатральны к.

крытыка назоўнік | жаночы род

1. Абмеркаванне, разбор чаго-н. з мэтай ацаніць вартасць, выявіць недахопы.

   • К..дапамагае выхаванню кадраў.
   • Не вытрымліваць ніякай крытыкі (быць нікуды не вартым).

2. Літаратурны жанр, задачай якога з’яўляецца аналіз, ацэнка, тлумачэнне твораў мастацтва, навукі, літаратуры.

   • Музычная к.
   • К. і літаратуразнаўства.

3. Адмоўнае выказванне пра што-н., аналіз недахопаў.

   • Падвергнуць крытыцы работу заатэхнікаў.

крытыкаваць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Падвяргаць крытыцы.

крытыкан назоўнік | мужчынскі род | неадабральнае

Чалавек, які схільны ўсё крытыкаваць, ва ўсіх бачыць адны недахопы.

|| жаночы род: крытыканка.

|| прыметнік: крытыканскі.

крытыканства назоўнік | ніякі род | неадабральнае

Прыдзірлівая, дробязная, павярхоўная і тэндэнцыйная крытыка.

крытыцызм назоўнік | мужчынскі род | кніжнае

Крытычныя адносіны да чаго-н.

• Дух крытыцызму.
• Праявіць к.

крытычны² прыметнік

1. Пераломны, які знаходзіцца ў стане крызісу.

   • К. момант хваробы.
   • Крытычная тэмпература (тэмпература пераходу цела з аднаго стану ў другі; спецыяльны тэрмін).

2. Вельмі цяжкі, небяспечны.

   • Крытычнае становішча.

|| назоўнік: крытычнасць.

крытэрый назоўнік | мужчынскі род | кніжнае

Прызнак, на аснове якога даецца ацэнка чаму-н., робіцца класіфікацыя чаго-н.

• К. для падзелу твораў мастацтва.
• К. для вызначэння пераможцаў.

крыха назоўнік | жаночы род

Нязначная колькасць, часцінка чаго-н.

• К. хлеба.

крыхабор назоўнік | мужчынскі род | неадабральнае

Чалавек, схільны да крыхаборства.

|| прыметнік: крыхаборскі.

крыхаборнічаць дзеяслоў | неадабральнае | незакончанае трыванне

Займацца крыхаборствам, быць крыхаборам.

крыхаборства назоўнік | ніякі род

1. Празмерная дробязнасць, скупасць.

2. Увага дробязям на шкоду шырокім, важным пытанням.

|| прыметнік: крыхаборскі.

крыху прыслоўе

1. У невялікай колькасці, нямнога.

   • Узяць к. солі.
   • Назбіраць к. грыбоў.

2. Чуць-чуць; у нязначнай ступені.

   • К. падлячыцца.

крыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Рабіць страху, дах.

   • К. хлеў.
   • К веранду.

2. Рэзка, груба крытыкаваць, лаяць (размоўнае).

   • К. недахопы.

Фразеалагізмы:

• Крый бог (божа) (размоўнае) — ужыв. як засцярога ад чаго-н., як забарона рабіць што-н. небяспечнае.
• Крыць матам каго (размоўнае) — лаяць груба.
• Няма чым крыць (размоўнае) — няма чаго сказаць у адказ, у апраўданне.
• Няхай бог крые (размоўнае) — ужыв. як пажаданне, пазбаўленне ад чаго-н. дрэннага.

|| закончанае трыванне: накрыць і пакрыць.