Усе словы

круціць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Вярцець па кругу.

   • К. сячкарню.
   • К. кран.

2. Паварочваць то ў адзін, то ў другі бок.

   • К. галавой.

3. Звіваючы, вырабляць, скручваць што-н.

   • К. перавяслы.
   • К. папяросу.

4. Звязваць, сцягваць.

   • К. рукі назад.

5. Уздымаючы, прыдаваць віхравы рух чаму-н.

   • Вецер круціць пыл.
   • Мяцеліца круціць (без дап.).

6. Хітрыць, не даваць прамога адказу (размоўнае).

   • Гэты чалавек праўду не гаворыць, а круціць.

7. Караючы, цягаць за вушы, валасы (размоўнае).

   • К. сына за вуха.

8. пераноснае значэнне: Распараджацца па-свойму, камандаваць, не лічачыся з чыімі-н. інтарэсамі.

   • Мужам круціла, як хацела (размоўнае).

9. Быць у любоўных адносінах з кім-н. (размоўнае).

10. Свідраваць дзіркі ў чым-н.

11. пераноснае значэнне: Прычыняць рэзкі боль.

    • Цэлы дзень круціць, усё ломіць.

|| закончанае трыванне: скруціць.

|| аднакратны дзеяслоў: крутнуць і крутануць.

|| назоўнік: кручэнне.

|| прыметнік: круцільны.

• Круцільная машына.

круча назоўнік | жаночы род

Круты спуск, абрыў.

кручаны прыметнік

1. Зроблены скручваннем.

   • Кручаная пража.
   • К. абаранак.

2. Хворы на шаленства (пра жывёл; размоўнае).

   • К. сабака.

3. пераноснае значэнне: Заблытаны, неспакойны.

   • К. лёс.
   • Кручаная доля.

4. Спіралепадобны, віты.

   • Кручаная лесвіца.

кручкатвор назоўнік | мужчынскі род | неадабральнае

Чалавек, схільны да кручкатворства.

|| жаночы род: кручкатворка.

|| прыметнік: кручкатворскі.

кручкатворства назоўнік | ніякі род

Канцылярская валакіта, цяганіна, бюракратычныя прыдзіркі.

кручок назоўнік | мужчынскі род

1. Металічнае прыстасаванне з загібам на адным канцы для розных мэт.

   • Дзвярны к.
   • Рыбалоўны к.

2. Росчырк, завіток на пісьме.

   • Пісаць з кручкамі.

3. пераноснае значэнне: Прыдзірка, зачэпка да каго-н. (размоўнае).

4. Тое, што і кручкатвор (неадабральнае).

5. Мера гарэлкі, роўная 250 г. (устарэлае).

|| прыметнік: кручковы і кручочны.

крушня назоўнік | жаночы род | абласное

Куча камення.

крушон назоўнік | мужчынскі род

1. Сумесь белага вінаграднага віна з ромам, лікёрам і каньяком, іншы раз са свежымі фруктамі.

2. Прахаладжальны фруктовы напітак. У такую спёку шкляначка крушону выратавала б душу ад пакуты.

|| прыметнік: крушонны.

крушына назоўнік | жаночы род

Невялікае лісцевае дрэва сямейства крушынавых з чорнымі неядомымі ягадамі, а таксама слабіцельная настойка з кары гэтага дрэва.

|| прыметнік: крушынавы.

• К. куст.
• Сямейства крушынавых (назоўнік).

крушыннік назоўнік | мужчынскі род

Зараснік крушыны.

крушэнне назоўнік | ніякі род

1. Няшчасны выпадак, катастрофа (поезда, судна і пад.).

   • Пацярпець к. (таксама пераноснае значэнне).

2. пераноснае значэнне: Гібель, крах.

   • К. надзей і планаў.

круіз назоўнік | мужчынскі род

Марское падарожжа.

|| прыметнік: круізны.

крыва прыстаўка

Першая частка складаных слоў, якая адпавядае па значэнню слову крывы, напр. крывабокі, крывалінейны, крываногі.

крывабокі прыметнік

Са скрыўленым бокам або бакамі.

|| назоўнік: крывабокасць.

крывавы прыметнік

1. Напоўнены, пакрыты кроўю, з прымессю крыві.

   • К. мазоль.
   • К. колер (колеру крыві).

2. Які суправаджаецца кровапраліццем, гібеллю многіх людзей.

   • Крывавае злачынства.
   • К. бой.

3. Які ўчыніў многа забойстваў.

   • К. кат.

4. пераноснае значэнне: Вельмі пакутлівы, цяжкі.

   • Крывавая праца.
   • К. пот.

|| назоўнік: крывавасць.

крывавіцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

Выдзяляць кроў; кроватачыць.

• Рана крывавіцца.

крывавіць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Біць, разбіваць да крыві.

   • К. ногі аб калючкі.

2. Тое, што і крывавіцца (размоўнае).

   • Рана крывавіць.

крывадушны прыметнік

Поўны крывадушша, няшчыры, ілжывы.

• К. чалавек.

|| назоўнік: крывадушнасць.

крывадушнік назоўнік | мужчынскі род

Крывадушны, няшчыры, ілжывы чалавек.

|| жаночы род: крывадушніца.

|| прыметнік: крывадушніцкі.

крывадушнічаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Паступаць няшчыра, праяўляць у паводзінах крывадушнасць, ілжывасць.

|| назоўнік: крывадушнічанне.

крыважэрны прыметнік

Які прагне крыві, забойстваў; жорсткі, люты.

• К. драпежнік.
• К. вораг.

|| назоўнік: крыважэрнасць.

крывапівец назоўнік | мужчынскі род

Бязлітасны, жорсткі чалавек, прыгнятальнік:.

крывасмок назоўнік | мужчынскі род

1. Кажан, які жывіцца кроўю жывёл (жыве ў Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы).

2. пераноснае значэнне: Тое, што і крывапівец (пагардлівае).

крывасосны прыметнік

Які адсмоктвае, адцягвае кроў.

• Крывасосныя банькі.

крыватолкі назоўнік

Неабгрунтаваныя, няправільныя разважанні, плёткі.

крывахарканне назоўнік | ніякі род

Выдзяленне крыві з макротай пры кашлі.

крывацёк назоўнік | мужчынскі род

Выцяканне крыві з крывяносных сасудаў.

• Унутраны к.

крывашып назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Дэталь механізма, якая служыць для ператварэння вярчальнага руху ў паступальны і наадварот.

|| прыметнік: крывашыпны.

крываўка назоўнік | жаночы род | размоўнае

Крывавы панос; дызентэрыя.

|| прыметнік: крывавачны.

крываўнік назоўнік | мужчынскі род

Шматгадовая травяністая лекавая расліна з пёрыстымі рассечанымі лістамі і моцным пахам.

|| прыметнік: крываўнікавы.

крывець дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

Станавіцца крывым.

|| закончанае трыванне: акрывець.

крывы прыметнік

1. Выгнуты, не прамы.

   • Крывая дошка.
   • К. цвік.
   • Крывога дрэва не выпрастаеш (прыказка).
   • Крывое люстра (якое дае скажонае адлюстраванне; таксама пераноснае значэнне).

2. Ненармальны, пакалечаны (пра часткі цела).

   • Крывая рука.

3. З пашкоджанай нагой (нагамі); кульгавы (размоўнае).

|| назоўнік: крывізна.

крывянка назоўнік | жаночы род

Крывяная каўбаса.

крывяносны прыметнік

Які служыць для кровазвароту.

• Крывяносныя сасуды.

крывяны прыметнік

1. гл. кроў.

2. Які складаецца з крыві.

   • Крывяная пляма.

3. Прыгатаваны з крыві, з крывёю.

   • Крывяная каўбаса.

крывяністы прыметнік

З кроўю, які змяшчае ў сабе пэўную колькасць крыві.

• Крывяністае мяса.

|| назоўнік: крывяністасць.

крывізна назоўнік | жаночы род

1. гл. крывы.

2. Крывое, сагнутае месца.

   • К. стала.

крывінка назоўнік | жаночы род | размоўнае

1. Капелька крыві.

   • Ні крывінкі ў твары (пра вельмі бледнага чалавека).

2. Пра роднага па крыві.

   • Гэта ж мая к.

крывіцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Станавіцца крывым, перакрыўленым.

   • Паркан пачаў к.

2. Крывіць губы, рот і пад., выказваючы нязгоду з чым-н., незадавальненне чым-н.

|| закончанае трыванне: пакрывіцца і скрывіцца.

крывіць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Рабіць крывым, перакошаным, выгнутым.

• К. абцасы.
• К. губы (выражаць грэблівасць).
• К. душой (пераноснае значэнне: гаварыць няшчыра, не так, як падказвае сумленне).

|| закончанае трыванне: пакрывіць і скрывіць.

крывічы назоўнік | мужчынскі род

Усходнеславянскае племянное аб’яднанне 6—10 стст., якое займала тэрыторыю ў вярхоўях Заходняй Дзвіны, Дняпра і Волгі.

• Полацкія к.

|| прыметнік: крывіцкі.

• Крывіцкія курганы.

крыга² назоўнік | жаночы род

Рыбалоўная сетка, якой ловяць рыбу ўдвух, ідучы бродам.

крыгалом назоўнік | мужчынскі род

1. Перыяд, калі пачынае ламацца лёд на рэках.

2. Збудаванне для асцярогі моста ад крыгаходу.

крыгаход назоўнік | мужчынскі род

Рух лёду па цячэнню рэк вясной (у час раставання) і восенню (у час замярзання).

|| прыметнік: крыгаходны.

крыж назоўнік | мужчынскі род

1. Фігура з дзвюх ліній, якія перасякаюцца пад прамым вуглом.

   • Намаляваць к.

2. Сімвал хрысціянскага культу — прадмет у выглядзе стрыжня з перакладзінай пад прамым вуглом.

   • К. на купале царквы.
   • Нацельны к.
   • Крыжы на магілах.

3. У хрысціян: малітоўны жэст рукой ад ілба да грудзей, да правага і левага пляча.

4. Знак узнагароды, ордэн у форме такой фігуры.

   • Георгіеўскі к.

5. Ніжняя частка хрыбетніка, якая складаецца з пяці пазванкоў, злучаных з касцямі таза (спецыяльны тэрмін).

6. пераноснае значэнне, Пра цяжкі лёс, які выпаў на чыю-н. долю.

   • К. пакут.
   • Таварыства Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца — арганізацыя для аказання дапамогі ваеннапалонным, хворым, раненым, пацярпеўшым у вайну.

Фразеалагізмы:

• Несці свой крыж — цярпліва пераносіць пакуты, выпрабаванні.
• Ставіць крыж на кім-чым (размоўнае) — лічыць скончаным, больш не існуючым; траціць усякую надзею на каго-, што-н.

|| памяншальная форма: крыжык.

|| прыметнік: крыжовы і крыжавы.

• Крыжавая косць.

крыжаванка назоўнік | жаночы род

Тое, што і красворд.

|| прыметнік: крыжаваначны.

крыжаваны прыметнік

1. Размешчаны крыж-накрыж.

   • Крыжаваная рыфма (цераз радок).

2. пераноснае значэнне: Які вядзецца адразу з некалькіх бакоў і сыходзіцца ў адным месцы.

   • К. агонь.

крыжавацца дзеяслоў | незакончанае трыванне

Размяшчацца крыж-накрыж; перасякацца.

|| закончанае трыванне: скрыжавацца.

• Лініі скрыжаваліся.

крыжавы прыметнік

1. Скрыжаваны, перакрыжаваны.

   • Крыжавыя дарогі.

2. Які мае адносіны да крыжа (у 5 знач.; спецыяльны тэрмін).

   • Крыжавая косць.

крыжавік назоўнік | мужчынскі род

Павук з крыжападобным рысункам са светлых плямаў на спіне.