Усе словы

круг назоўнік | мужчынскі род

1. Частка плоскасці, абмежаваная акружнасцю, а таксама сама акружнасць.

2. Круглая пляцоўка.

   • Моладзь танцуе на крузе.

3. Прадмет, падобны па форме на круг ці кола.

   • Выратавальны к.

4. пераноснае значэнне, чаго. Пра замкнуты ланцуг дзеянняў, спраў, працэсаў, якімі завяршаецца што-н.

   • Завяршыць першы к. шахматнага спаборніцтва.
   • К. сваіх абавязкаў.
   • К. ведаў.

5. пераноснае значэнне, чаго. Тое, што і кола (у 4 знач.).

   • К. дзейнасці.

6. каго або які. Сукупнасць, група людзей з агульнымі інтарэсамі, сувязямі; кола (у 5 знач.).

   • К. знаёмых.
   • Сямейны к.

7. Кружны шлях.

   • Пайшоў не той сцежкай і зрабіў вялікі к.

Фразеалагізмы:

• Кругі перад вачамі (у вачах) — цямнее ў вачах ад слабасці, стомы і пад.
• Кругі пад вачамі ў каго — сінякі пад вачамі ў каго-н. ад хваробы, стомы, бяссонніцы.
• На круг (размоўнае) — па прыблізных падліках.

|| памяншальная форма: кружок.

|| прыметнік: кругавы.

• Кругавыя працэсы.
• Кругавая абарона (лінія абароны, якая ўтварае замкнуты ланцуг вакол якога-н. пункта).

Кругавая парука — адказнасць усіх за кожнага і кожнага за ўсіх (цяпер таксама абазначае: узаемнае ўкрывальніцтва, узаемная выручка ў нядобрых справах).

кругаабарот назоўнік | мужчынскі род

Працэс, які заканчваецца зваротам да зыходнага становішча.

• К. капіталу.

кругаварот назоўнік | мужчынскі род

1. Працэс, які бесперапынна перыядычна паўтараецца.

   • К. вады ў прыродзе.

2. Увогуле бесперапынны рух, змяненне чаго-н.

   • К. жыцця.

кругагляд назоўнік | мужчынскі род

1. Прастора, якую можна ахапіць позіркам.

2. пераноснае значэнне: Аб’ём ведаў, інтарэсаў.

   • Пашыраць свой к.

кругам прыслоўе

У форме круга, утвараючы круг.

• Стаць вакол стала к.

кругападобны прыметнік

Падобны па форме на круг.

• Кругападобная дзялянка лесу.

|| назоўнік: кругападобнасць.

кругасветны прыметнік

Звязаны з падарожжам, паездкай вакол зямнога шара.

• Кругасветнае плаванне.

круглагадовы прыметнік

Які працягваецца ўвесь год.

• К. адкорм свіней.
• Круглагадовая работа экспедыцыі.

кругласутачны прыметнік

Які працягваецца бесперапынна на працягу сутак.

• Кругласутачнае нагляданне.

круглатвары прыметнік

З круглым тварам.

• К. юнак.

|| назоўнік: круглатварасць.

круглець дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Станавіцца круглым (у 1 знач.), круглейшым.

   • Вочы ад здзіўлення круглеюць.

2. Таўсцець, папраўляцца.

|| закончанае трыванне: акруглець і накруглець.

круглы прыметнік

1. Які мае форму круга.

   • К. стол.
   • К. твар (поўны).

2. Поўны, абсалютны (размоўнае).

   • Круглая сірата (без маці і бацькі).
   • К. выдатнік (толькі з выдатнымі адзнакамі).

3. Вылічаны без дробавых адзінак.

   • Круглыя лічбы.
   • Круглая сума (значная, немалая).

4. Увесь, цэлы (са словам год, дзень, суткі).

|| памяншальная форма: кругленькі.

|| назоўнік: круглата.

круглявы прыметнік

Круглаваты, акруглены.

• К. твар.

|| назоўнік: круглявасць.

кругляк назоўнік | мужчынскі род

1. Тоўстае кароткае палена акруглай формы.

   • Адразаць пару круглякоў ад бервяна.

2. зборны назоўнік: Нячэсанае круглае бярвенне як будаўнічы матэрыял.

   • Хата з тоўстага кругляку.

кругліна назоўнік | жаночы род | размоўнае

Акругласць формы.

кругом прыслоўе | прыназоўнік

1. прыслоўе: З усіх бакоў.

   • К. лес.
   • К. людзі (усюды, ва ўсіх месцах).

2. прыслоўе: Робячы кругавы рух.

   • Абляцець к.
   • Павярнуцца к.

3. прыслоўе: Поўнасцю.

   • К. вінавата.

4. прыназоўнік: Вакол каго-, чаго-н.

   • К. хаты растуць кветкі.
   • К. лесу поле.
   • Абысці к. стала.

кружала назоўнік | ніякі род

У будаўніцтве: драўляная або металічная дуга, па якой выкладваюць скляпенне, арку і пад.

кружны прыметнік | размоўнае

Больш далёкі, абходны (пра дарогу і пад.).

• Кружная дарога.

кружок назоўнік | мужчынскі род

1. гл. круг.

2. Круглая драўляная падстаўка пад гарачую пасудзіну.

   • Паставіць патэльню на к.

кружыцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Рухацца па кругу.

   • К. ў вальсе.

2. Лятаючы, рабіць кругі.

   • Бусел кружыцца над гняздом.
   • Самалёт кружыўся над горадам.

Галава кружыцца ў каго — пра галавакружэнне.

|| назоўнік: кружэнне.

кружыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Застаўляць рухацца па кругу.

   • К. у танцы каго-н.

2. Тое, што і кружыцца (у 2 знач.).

   • Бусел кружыў над старой ліпай.

3. Блукаць, хадзіць, збіўшыся з дарогі.

   • Тры гадзіны кружыла па сасонніку.

|| назоўнік: кружэнне.

крук назоўнік | мужчынскі род

1. Металічны ці драўляны стрыжань з загнутым тупым канцом.

   • Павесіць паліто на к.
   • Зняць дзверы з крукоў.

2. Кароткі металічны прут, загнуты на адным канцы і прымацаваны другім канцом да каната, вяроўкі і пад. для падчэплівання і перамяшчэння грузаў.

   • К. пад’ёмнага крана.

3. Зашчэпка на дзвярах у форме загнутага на канцы металічнага прута, які накідваецца на прабой.

   • Узяць дзверы на к.

4. Лішняя адлегласць пры хадзьбе кружным шляхам.

Фразеалагізмы:

• Крукам галавы (носа) не дастаць (размоўнае неадабральнае) — пра вельмі ганарыстага чалавека.
• Сядзець крукам (размоўнае) — вельмі старанна рабіць што-н. (звычайна седзячы).
• Сагнуць у крук каго (размоўнае) — прымусіць падпарадкавацца.

|| прыметнік: крукавы.

крумкач назоўнік | мужчынскі род

Вялікая чорная птушка сямейства крумкачовых, якая жывіцца пераважна падлай; груган.

|| прыметнік: крумкачовы і крумкачыны.

• Сямейства крумкачовых (назоўнік).

крумкачаня (крумкачанё) назоўнік | ніякі род

Птушаня крумкача.

круп назоўнік | мужчынскі род

Вострае запаленне трахеі і гартані, якое суправаджаецца цяжкім дыханнем і задышкай.

|| прыметнік: крупозны.

крупадзёрка назоўнік | жаночы род

Машына для вырабу круп, а таксама невялікае прадпрыемства, дзе вырабляюць крупы.

крупеня назоўнік | жаночы род

Крупяны суп.

крупка назоўнік | жаночы род

1. зборны назоўнік: Здробленае ачышчанае ад шалупіння зерне пшаніцы як прамежкавы прадукт пры перапрацоўцы яе ў гатунковую муку.

2. зборны назоўнік: Тое, што і крупы (у 2 знач.); крупкі.

крупнік назоўнік | мужчынскі род

Крупяны суп, крупеня.

крупозны прыметнік

1. гл. круп.

2. Аб запаленні лёгкіх: з паражэннем долі лёгкага.

крупчак назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Кабан, хворы на трыхінелёз.

крупчасты прыметнік

Які складаецца з крупінак, з дробных часцінак.

• К. мёд.

крупчатка назоўнік | жаночы род

Самы высокі гатунак пшанічнай мукі.

крупы назоўнік

1. Прадукт харчавання з цэлых або сечаных зярнят розных культур.

   • Грэчневыя к.
   • Зварыць кашу з манных круп.

2. пераноснае значэнне: Снег у выглядзе невялікіх шарападобных зярнят.

|| памяншальная форма: крупкі.

|| прыметнік: крупяны.

крупэрня назоўнік | жаночы род

Тое, што і крупадзёрка.

крупіна назоўнік | жаночы род

Асобнае зерне круп.

Крупіна за крупінай ганяецца з дубінай (размоўнае жартаўлівае) — пра вельмі рэдкую страву.

|| памяншальная форма: крупінка.

крупінка назоўнік | жаночы род

1. гл. крупіна.

2. Дробная часцінка чаго-н.

   • К. снегу.
   • Ні крупінкі няма (пераноснае значэнне: зусім няма).

3. пераноснае значэнне: Вельмі малая колькасць чаго-н.

   • Хоць бы к. надзеі.
   • Ні крупінкі праўды.

крутаверць назоўнік | жаночы род | размоўнае

1. Дрэннае надвор’е з завірухай, мяцеліцай.

   • На дварэ к.

2. Вірлівая вада, паводка.

крутадушнік назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Ілжывы, няшчыры чалавек.

крутасвет назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Пранырлівы, жулікаваты чалавек.

крутня назоўнік | жаночы род

1. Падман, махлярства.

   • Займацца крутнёй.

2. Справа, якая патрабуе вялікіх турбот і многіх клопатаў.

круты² прыметнік

1. Густа звараны, замешаны да гушчыні.

   • Крутое яйцо.
   • Крутое цеста.

2. Туга звіты, скручаны.

   • Крутая пража.

крухмал назоўнік | мужчынскі род

Мучністы вуглявод, які накопліваецца ў клетках у выглядзе зерняў.

• Бульбяны к.
• Кукурузны к.

|| прыметнік: крухмальны.

• К. завод.
• Крухмальныя манжэты (накрухмаленыя).

крухмалісты прыметнік

Які ўтрымлівае ў сабе многа крухмалу.

|| назоўнік: крухмалістасць.

крухмаліць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Мачыць у крухмальным растворы для надання цвёрдасці, глянцу.

• К. бялізну.
• К. ручнікі.

|| закончанае трыванне: накрухмаліць.

|| назоўнік: крухмаленне.

круцель назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Хітрун, махляр.

|| жаночы род: круцелька.

|| прыметнік: круцельскі.

круцельства назоўнік | ніякі род | размоўнае

Паводзіны, дзеянні круцяля; махлярства, ашуканства.

• Займацца круцельствам.

круцёлка назоўнік | жаночы род | размоўнае

1. Назва розных прыстасаванняў, прадметаў, якія круцяцца.

2. Легкадумная, ветраная жанчына.

|| прыметнік: круцёлачны.

круцізна назоўнік | жаночы род

1. гл. круты.

2. Крутое месца, абрыў.

   • Па такой круцізне цяжка падняцца.

круціцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Вярцецца па кругу або вакол сваёй восі.

   • Свердзел круціцца.

2. Быць ахопленым віхравым рухам; кружыцца.

   • Снег круціўся ля страхі.
   • У паветры круціўся пыл.

3. Пастаянна быць дзе-н., ля каго-, чаго-н.

   • Пастаянна к. ля магазіна.
   • Дзіця круціцца ля бацькі.

4. Неспакойна паварочвацца то ў адзін, то ў другі бок, вярцецца.

   • К. на месцы.

5. пераноснае значэнне: Быць у пастаянных клопатах, турботах.

   • Цэлы дзень кручуся на кухні.

6. Хітрыць, выкручвацца (размоўнае).

   • Як ні круціся, а праўда ёсць праўда.

7. Быць у любоўных адносінах з кім-н.; любіцца (размоўнае).

|| аднакратны дзеяслоў: крутнуцца і крутануцца.

|| назоўнік: кручэнне.