Усе словы

красціся дзеяслоў | незакончанае трыванне

Употай прабірацца куды-н., стараючыся быць незаўважаным.

• К. паўз агароды.

красіць дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

Рабіць прыгожым, упрыгожваць.

• Ёлку красяць гірлянды.
• Хвароба не красіць чалавека.

кратавіна назоўнік | жаночы род | размоўнае

Нара крата.

кратавінне назоўнік | ніякі род | размоўнае | зборны назоўнік

Кучкі зямлі, нарытыя кратом.

кратацца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Рухацца, скранацца з месца.

   • На акне кратаецца фіранка.
   • Машына кратаецца з месца.

2. Варушыцца.

   • У траве нешта кратаецца.

|| закончанае трыванне: пакратацца.

кратаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Дакранацца да каго-, чаго-н.; чапаць.

   • К. валасы.
   • К. каляску.

2. што і чым. Рухаць, варушыць.

   • К. сена.
   • К. фіранку.
   • К. параненай рукой.

|| закончанае трыванне: пакратаць.

кратны прыметнік

У матэматыцы: які дзеліцца без астачы на які-н. лік.

• Дзевяць — лік кратны тром.

|| назоўнік: кратнасць.

краты назоўнік

Металічная рашотка на вокнах, на дзвярах.

• К. на дзвярах.
• Пасадзіць за к. (у турму).

|| прыметнік: кратавы.

кратэр назоўнік | мужчынскі род

Адтуліна на вяршыні вулкана, праз якую вывяргаецца лава, а таксама ўпадзіна, абкружаная кальцавымі валамі, у ландшафце Месяца і іншых планет.

|| прыметнік: кратэрны.

крах назоўнік | мужчынскі род

1. Разарэнне, банкруцтва.

   • К. банка.

2. пераноснае значэнне: Правал, поўная няўдача.

   • Пацярпець к.

крахтаць (крактаць) дзеяслоў | незакончанае трыванне

Утвараць міжвольна ціхія, адрывістыя гукі, стогны (ад болю, пры няёмкім становішчы і пад.).

|| аднакратны дзеяслоў: крахтануць і крактануць.

|| назоўнік: крахтанне і крактанне.

крацісты прыметнік

1. Які ўяўляе сабой краты.

   • Крацістая агароджа.

2. З кратамі.

   • Крацістае акно.

крачка назоўнік | жаночы род

Вадаплаўная птушка сямейства чаек, водзіцца па адложыстых узбярэжжах рэк, азёр і харчуецца рыбай.

краявід назоўнік | мужчынскі род

1. Агульны выгляд якой-н. мясцовасці.

   • Краявіды Полаччыны.

2. Малюнак, карціна, якая адлюстроўвае віды прыроды, а таксама апісанне прыроды ў літаратурных творах.

   • Краявіды ў творах Я.Коласа.

краязнавец назоўнік | мужчынскі род

Чалавек, які займаецца вывучэннем свайго краю, краязнаўствам.

краязнаўства назоўнік | ніякі род

Вывучэнне асобных мясцовасцей краіны з пункту гледжання іх геаграфічных, культурна-гістарычных, эканамічных, этнаграфічных асаблівасцей.

|| прыметнік: краязнаўчы.

• К. музей.

краёвы прыметнік | устарэлае

1. гл. край 1.

2. Які адлюстроўвае дыялектныя асаблівасці пэўнага рэгіёну.

   • Віцебскі к. слоўнік.

краіна назоўнік | жаночы род

1. Мясцовасць, тэрыторыя, край (у 2 знач.).

   • Горная к.
   • Цёплыя краіны.

2. Дзяржава.

   • Капіталістычная к.

краўчы назоўнік | мужчынскі род

У Рускай дзяржаве да 18 ст.: баярын, які ведаў царскім сталом, стольнікамі.

краўчыха назоўнік | жаночы род

1. Спецыялістка па шыццю адзення, пераважна жаночага.

2. Жонка краўца (размоўнае).

крова прыстаўка

Першая частка складаных слоў, якая адпавядае па значэнню слову кроў, напр. кроваачышчальны, кровазварот, кровапапаўненне.

кровазварот назоўнік | мужчынскі род

Бесперапынны рух крыві па сасудах крывяноснай сістэмы ў целе чалавека або жывёліны.

кровазліццё назоўнік | ніякі род

Зліццё крыві з пашкоджаных сасудаў у органы і тканкі.

• К. ў мозг.

кровазмяшэнне назоўнік | ніякі род

Палавая сувязь паміж блізкімі сваякамі.

|| прыметнік: кровазмяшальны.

кровападцёк назоўнік | мужчынскі род

Сіняк ад падскурнага кровазліцця, выкліканага ўдарам і пад.

|| прыметнік: кровападцёчны.

кровапралітны прыметнік

Які суправаджаецца кровапраліццём.

• Кровапралітная вайна.

|| назоўнік: кровапралітнасць.

кровапраліцце назоўнік | ніякі род

Забойства, масавая гібель людзей.

• Пазбегнуць кровапраліцця.

кровапусканне назоўнік | ніякі род

Спусканне некаторай колькасці крыві з арганізма ў лячэбных мэтах.

|| прыметнік: кровапускальны.

кроваспыняльны прыметнік

Прызначаны для спынення кровацячэння.

• Кроваспыняльныя сродкі.

кроватачывы прыметнік

Такі, з якога выдзяляецца, цячэ кроў.

|| назоўнік: кроватачывасць.

кроватачыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Выдзяляць кроў.

• Рана пачала к.

кровацячэнне назоўнік | ніякі род

Выцяканне крыві з крывяносных сасудаў.

• К. з вены.

крой назоўнік | мужчынскі род

1. гл. кроіць.

2. Фасон, пакрой (спецыяльны тэрмін).

   • Прамога крою касцюм.

крок назоўнік | мужчынскі род

1. Рух нагой пры хадзьбе, бегу, а таксама адлегласць ад нагі да нагі пры такім руху.

   • Ступіць на к. уперад.
   • Памераць крокамі пакой.
   • У калідоры чуліся гулкія крокі (гукі, што ўтвараюцца пры хадзьбе).
   • Адзін к. (зусім блізка).
   • За два ці тры крокі (вельмі блізка).
   • Горад усяго на сто крокаў.
   • Кроку не ступіць без каго-, чаго-н. (пераноснае значэнне: не абысціся без чыёй-н. дапамогі).
   • На кожным кроку (усюды).
   • Не даваць кроку ступіць (пераноснае значэнне: не даваць самастойна дзейнічаць).
   • Першы к. (пераноснае значэнне: самы пачатковы перыяд якіх-н. дзеянняў або дзейнасці).

2. звычайна Тэмп руху пры хадзьбе.

   • Прыбавіць кроку (пайсці хутчэй).
   • Шпаркім крокам.

3. пераноснае значэнне: Дзеянне, учынак.

   • Рашучы к.
   • Няправільны к.

4. пераноснае значэнне: Этап у развіцці чаго-н.

   • К. у развіцці навукі.
   • Новы к. у асваенні касмічнай прасторы.

крокамер назоўнік | мужчынскі род

1. Прыбор для вымярэння пройдзенай адлегласці ў кроках.

2. Прыбор для вымярэння кроку ў якім-н. устройстве.

|| прыметнік: крокамерны.

кроква назоўнік | жаночы род

Апора, аснова для страхі — два брусы, злучаныя верхнімі канцамі пад вуглом, а ніжнімі прымацаваныя да бэлек або да верхняга вянца падоўжных сцен.

|| прыметнік: кроквенны.

кроль назоўнік | мужчынскі род

Стыль спартыўнага плавання, пры якім робяцца пераменныя грабкі паўсагнутымі рукамі.

• Плысці кролем.

крона² назоўнік | жаночы род

Грашовая адзінка ў Чэхіі, Даніі, Нарвегіі, Швецыі і некаторых іншых краінах Заходняй Еўропы.

кроп назоўнік | мужчынскі род

Аднагадовая агародная травяністая расліна сямейства парасонавых з дробным лісцем і вострым прыемным пахам; ужываецца як прыправа да ежы.

|| прыметнік: кропавы.

кропка назоўнік | жаночы род

1. След ад дакранання, уколу чым-н. вострым (кончыкам карандаша, іголкі і пад.), маленькая круглая плямка.

   • Сукенка ў кропкі.
   • Ставіць кропкі над і (таксама пераноснае значэнне: удакладняць, высвятляць, не пакідаючы нічога недаказанага.

2. Знак прыпынку (.), які аддзяляе сказы, а таксама ўжываецца пры скарочаным напісанні слоў, напрыклад і пад., і інш.

   • К. з коскай (;).
   • Дзве кропкі (:).
   • Тры кропкі (…).
   • Ставіць кропку на чым-н. (пераноснае значэнне: канчаць з якой-н. справай).

3. Месца, пункт у сістэме, сетцы якіх-н. пунктаў, дзе размешчана што-н.

   • Гандлёвая к. (магазін, кіёск і пад.).
   • Агнявая к. (кулямёт, мінамёт, дот і пад.).
   • Асвятляльная к.
   • Біць у адну кропку (таксама пераноснае значэнне: накіроўваць свае дзеянні на што-н. адно).

4. у знач. выказніка: Досыць, канец (размоўнае).

   • Ідзі — і к.!

Фразеалагізмы:

• Папасці ў самую кропку (размоўнае) — якраз, так, як трэба.
• Кропка ў кропку (размоўнае) — якраз, дакладна.

|| прыметнік: кропкавы.

кропля назоўнік | жаночы род

Тое, што і капля.

|| прыметнік: кропельны.

крос назоўнік | мужчынскі род

Спартыўны бег або гонкі па перасечанай мясцовасці з пераадоленнем перашкод.

|| прыметнік: кросавы.

• Кросавая траса.

кросны назоўнік

1. Ручны ткацкі станок.

   • Паставіць к.

2. Ніцяная аснова, якая навіваецца на навой станка.

|| памяншальная форма: красёнцы.

крот назоўнік | мужчынскі род

Невялікая млекакормячая жывёліна атрада насякомаедных, якая жыве пад зямлёй, а таксама футра гэтай жывёліны.

|| прыметнік: кратовы.

крохкі прыметнік

Які лёгка крышыцца, развальваецца на часткі; ломкі.

• Крохкае пячэнне.
• Крохкае дрэва.

|| назоўнік: крохкасць.

крочыць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Ісці мерным крокам.

   • К. па вуліцы.

2. пераноснае значэнне: Развівацца, рухацца ў пэўным кірунку.

   • К. у шчаслівую будучыню.

крошка² назоўнік | жаночы род | размоўнае

Маленькае дзіця, малеча.

|| памяншальна-ласкальная форма: крошачка.

кроіць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Разразаць (матэрыю, футра і пад.) на кавалкі пэўнай велічыні, выразаць па мерцы часткі чаго-н.

   • К. сукно.
   • К. боты.
   • К. халат.

2. Адразаць часткі ад цэлага або разразаць на кавалкі чым-н. вострым.

   • К. хлеб.
   • К. лыка.

3. пераноснае значэнне: Прыносіць каму-н. душэўны боль (размоўнае).

   • К. сэрца.

|| закончанае трыванне: выкраіць і скроіць.

|| назоўнік: кройня.

• Курсы кройкі і шыцця адзення.

|| назоўнік: краенне і крой.

|| прыметнік: кроільны.

кроў назоўнік | жаночы род

1. Чырвоная вадкасць, якая рухаецца па крывяносных сасудах арганізма, жывіць яго клеткі і забяспечвае абмен рэчываў.

   • Артэрыяльная к.
   • Гарачая к. (пераноснае значэнне: пра тэмпераментнага чалавека).
   • К. за к. (пераноснае значэнне: забойства за забойства).
   • К. з малаком (пераноснае значэнне: пра чалавека з румяным свежым тварам).
   • К. іграе (кіпіць) у каго-н. (пра багацце жыццёвых сіл, энергіі).
   • К. ледзянее (стыне) (у жылах) (пераноснае значэнне: пра пачуццё жаху, моцнага перапуду).
   • Льецца (праліваецца) к. (пераноснае значэнне: пра масавае забойства, звычайна ў час вайны).
   • Гэта ў яго ў крыві (пераноснае значэнне: у характары, ад нараджэння).
   • Плоць ад плоці, к. ад крыві (пераноснае значэнне: аб тым, што створана ўласнай працай і клопатамі; высокае).
   • Псаваць к. каму-н. (псаваць настрой, раздражняць).
   • Сэрца кроўю абліваецца (пераноснае значэнне; цяжка каму-н. ад душэўнага болю, пачуцця спагады, жалю).
   • Умыцца кроўю (пераноснае значэнне: быць збітым).

2. пераноснае значэнне: Блізкае сваяцтва.

   • Адной крыві.

3. Пра пароду жывёл.

   • Бульдог чыстай крыві.

|| прыметнік: крывяны.

• К. ціск (ціск крыві ў сасудах).

кроўны (крэўны) прыметнік

1. Родны па крыві; які паходзіць ад адных продкаў.

   • К. брат.
   • Кроўная радня.
   • Кроўная помста (перажытак родавага ладу — помста, забойства за забойства сваяка).
   • Кроўная крыўда (пераноснае значэнне: цяжкая, якая глыбока кранае).

2. пераноснае значэнне: Вельмі блізкі, цесны, моцны, непарушны.

   • Кроўная сувязь пісьменніка з народам.
   • Кроўна (прыслоўе) зацікаўлены ў чым-н.

Кроўныя грошы (размоўнае) — грошы, нажытыя сваёй працай.

|| назоўнік: кроўнасць і крэўнасць.