Усе словы

коса прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач. косы (у 1 знач.), напр. косаабрэзаны, косавалакністы, косапрыцэльны.

коска назоўнік | жаночы род

Знак прыпынку (,), які раздзяляе словы, групы слоў і сказы.

• Раздзяліць коскай аднародныя члены сказа.

космас назоўнік | мужчынскі род

Сусвет.

• Палёт у к.
• Асваенне космасу.

|| прыметнік: касмічны.

• К. карабель.
• К. палёт.
• Касмічныя прамяні.
• К. век (перыяд развіцця грамадскага жыцця і навукі, які характарызуецца пачаткам асваення космасу, палётам чалавека ў космас).

коснаязыкасць назоўнік | жаночы род

Расстройства мовы, няздольнасць правільна вымаўляць гукі.

коснаязыкі прыметнік

Хворы на коснаязыкасць.

косны прыметнік

Неўспрымальны да новага, перадавога; адсталы.

• Косныя погляды.
• К. чалавек.

|| назоўнік: коснасць.

костачка назоўнік | жаночы род

1. гл. косць.

2. Цвёрдае ядро ў некаторых пладах.

   • К. персіка.
   • К. слівы.

3. Тое, што і шчыкалатка.

   • У рацэ вады па костачкі.

4. Гібкая пласцінка, што ўшываецца ў карсет, сукенку і пад.

5. Шарык з дзірачкай у лічыльніках.

|| прыметнік: костачкавы.

• Костачкавыя плады.

костка назоўнік | жаночы род

1. Тое, што і косць (у 1 знач.).

   • Сабака грыз костку.

2. Тое, што і косць (у 5 знач.; устарэлае).

   • Панскай косткі чалавек.
   • Як костка ў горле (размоўнае) — пра таго (тое), што вельмі перашкаджае каму-н., даймае каго-н.

косць назоўнік | жаночы род

1. Асобная састаўная частка шкілета хрыбетных жывёл і чалавека.

   • Ключычная к.
   • Скура ды косці (пра вельмі худога чалавека).
   • Да касцей (вельмі моцна прамокнуць, прамерзнуць і пад.).
   • Косці парыць (памерці).
   • Легчы касцьмі (загінуць; высокае).

2. множны лік: Астанкі цела нябожчыка.

3. зборны назоўнік: Іклы, біўні некаторых жывёл, якія скарыстоўваюцца для дробных вырабаў.

   • Слановая к.
   • Упрыгожанні з косці.

4. множны лік: Кубікі або пласцінкі з рознага матэрыялу для гульні.

   • Гуляць у косці.

5. якая. Пра сацыяльнае паходжанне (устарэлае).

   • Панская к.

|| памяншальная форма: костачка.

• Разабраць па костачках (пераноснае значэнне: вельмі падрабязна).
• Перамываць костачкі каму-н. (пераноснае значэнне: абшворваць, пляткарыць).

|| прыметнік: касцявы і косны.

косы прыметнік

1. Размешчаны, накіраваны пад вуглом да гарызантальнай паверхні, не адвесны.

   • К. прамень.
   • К. почырк.

2. Скрыўлены, несіметрычны.

   • Косая рама.
   • Косыя дзверы.

3. Касавокі.

   • Косая дзяўчына.

4. Размешчаны не пасярэдзіне, а збоку.

   • К. каўнер.
   • Косая засцежка.

5. пераноснае значэнне: Недружалюбны, падазроны (пра позірк, погляд).

   • Косыя позіркі.
   • Коса (прыслоўе) глядзець на каго-н.
   • Косы вугал — вугал, які большы або меншы за прамы.
   • Косы сажань у плячах (размоўнае) — шыракаплечы, магутнага складу (пра чалавека).
   • Косы парус (спецыяльны тэрмін) — трохвугольны парус.

косінус назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Трыганаметрычная функцыя вугла ў прамавугольным трохвугольніку, роўная адносінам да гіпатэнузы катэта, прылеглага да дадзенага вострага вугла.

кот назоўнік | мужчынскі род

Самец кошкі.

• Сібірскі к.
• Кату па пяту (размоўнае жартаўлівае) — вельмі малы ростам.
• Купіць ката ў мяшку (размоўнае) — набыць што-н., не ведаючы яго якасці.
• Як кот наплакаў каго-чаго (размоўнае жартаўлівае) — пра нязначную колькасць чаго-н.

|| памяншальная форма: коцік і каток.

|| прыметнік: каціны.

котлішча назоўнік | ніякі род | размоўнае

1. Месца жыхарства, сяліба.

   • Ён і цяпер на дзедавым котлішчы сядзіць.

2. пераноснае значэнне: Род, сям’я.

   • Благі хлопец як і ўсё іх к.

котная назоўнік | жаночы род

Цяжарная (пра авечку, казу, кошку).

кофе назоўнік | мужчынскі род | нескланяльнае

1. Зярняты (насенне) трапічнай расліны — кафейнага дрэва.

   • К. ў зярнятах.

2. Напітак, прыгатаваны з такіх молатых зярнят, а таксама заменнік такога напітку, кава.

   • Чорны к.
   • Жалудовы к.

|| прыметнік: кафейны.

• К. напітак.
• Кафейнага колеру ніткі (цёмна-карычневага).

кофта назоўнік | жаночы род

Кароткае жаночае адзенне (звычайна трохі ніжэй пояса).

• К. з паркалю.

|| памяншальная форма: кофтачка.

|| прыметнік: кофтачны.

кохлік назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Вострая інфекцыйная, пераважна дзіцячая хвароба, якая характарызуецца прыступамі моцнага сутаргавага кашлю.

|| прыметнік: кохлічны.

коцік² назоўнік | мужчынскі род

Суквецце з дробных кветачак у некаторых дрэвавых раслін, якое ападае пасля цвіцення.

• Коцікі на вербах.

кош назоўнік | мужчынскі род

1. Сплеценая з лазы, карэння і пад. круглая пасудзіна ў выглядзе кашолкі для складання і пераноскі чаго-н.

   • Сплесці к.
   • Насыпаць к. бульбы.
   • К. грыбоў.

2. Скрыня ў млыне пад жорнамі, у якую засыпаюць збожжа для памолу.

|| прыметнік: кашовы.

кошанка назоўнік | жаночы род | размоўнае

Зялёная падкормка (сумесь вікі з аўсом, зялёнае жыта і пад.).

кошка³ назоўнік | жаночы род | устарэлае

Даўней: раменны бізун з некалькімі хвастамі.

кошт назоўнік | мужчынскі род

1. Выражаная ў грашах вартасць чаго-н.

   • К. вытворчасці.

2. Сродкі, рахунак.

   • Пабудаваць кватэру за свой к.
   • Набыць пуцёўку за свой к.

кошык назоўнік | мужчынскі род

Тое, што і кош (у 1 знач.); невялікі кош.

|| прыметнік: кошыкавы.

коўдра назоўнік | жаночы род

Пасцельная прыналежнасць, якой накрываюцца.

• Ватная к.

|| прыметнік: коўдравы.

коўзанка назоўнік | жаночы род | размоўнае

Расчышчанае роўнае месца, пакрытае лёдам, для катання; каток.

коўзацца дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

1. Рухацца па слізкай паверхні, слізгацца.

   • К. па ледзяной дарозе.
   • Ногі коўзаюцца.

2. Катацца па слізкай паверхні.

   • Дзеці коўзаюцца на лёдзе.

3. Рухацца, не сядзець спакойна, ёрзаць.

   • К. па канапе.

|| назоўнік: коўзанне.

коўзаць дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

1. Тое, што і коўзацца (у 1 знач.).

   • Ногі коўзаюць па мокрым бервяне.

2. Вадзіць, соўгаць па якой-н. паверхні.

   • К. анучай па падлозе.

|| назоўнік: коўзанне.

коўзкі прыметнік | размоўнае

1. Зусім гладкі, які не стварае трэння і на якім цяжка ўтрымацца; слізкі.

   • Коўзкая сцежка.

2. Які мае гладкую паверхню і добра слізгаецца.

   • Коўзкія санкі.

|| назоўнік: коўзкасць.

коўкі прыметнік

Які добра паддаецца каванню, коўцы.

• Коўкае жалеза.

|| назоўнік: коўкасць.

коўш назоўнік | мужчынскі род

1. Шырокая круглая пасудзіна з ручкай для чэрпання вадкасці.

   • Зачэрпнуць вады каўшом.

2. Вялікае металічнае прыстасаванне ў розных механізмах для зачэрпвання, высыпання, разлівання і пад.

   • Ліцейны к.
   • К. экскаватара.

|| прыметнік: каўшовы.

кплівы прыметнік

1. Які любіць насміхацца з іншых, схільны да кпін.

   • Кплівая суседка.

2. Які заключае ў сабе кпіны, насмешку.

   • К. тон.
   • К. выраз твару.

|| назоўнік: кплівасць.

кпіны назоўнік | мужчынскі род

Злыя жарты з каго-, чаго-н.

|| прыметнік: кпінны.

кпіць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Насміхацца.

• Нельга к. з чалавека.

краб назоўнік | мужчынскі род

1. Род марскога рака з дзесяццю нагамі.

2. множны лік: Кансервы з мяса гэтай жывёліны.

3. Эмблема на форменнай фуражцы маракоў (размоўнае).

|| прыметнік: крабавы.

• К. промысел.

крабалоў назоўнік | мужчынскі род

1. Лавец крабаў.

2. Судна для лоўлі крабаў, а таксама плывучы завод, які апрацоўвае і кансервуе крабаў.

|| прыметнік: крабалоўны.

кравец назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст па шыццю адзення, пераважна мужчынскага.

|| прыметнік: кравецкі.

крагі назоўнік | жаночы род | размоўнае

1. Скураныя накладныя халявы з засцежкамі.

2. Раструбы ў пальчатках.

крадзены прыметнік

Здабыты крадзяжом.

• Крадзенае дабро.
• Скупшчык крадзенага (назоўнік).

крадком прыслоўе

Скрытна, крадучыся, незаўважна для іншых.

крадучыся прыслоўе

Употай, тайна, скрытна.

• Увайсці ў хату к.

краж назоўнік | мужчынскі род

1. Ланцуг невысокіх гор.

   • Лясісты к.

2. Кароткі абрубак тоўстага бервяна.

   • Дубовы к.

край³ прыстаўка

Першая частка складанаскарочаных слоў, якая адпавядае па значэнню слову краявы, напр. крайвыканком, крайцэнтр.

крайнасць назоўнік | жаночы род

1. Крайняя ступень чаго-н., празмернае праяўленне чаго-н.

   • З адной крайнасці ў другую.
   • Розныя крайнасці ў думках.
   • Крайнасці сыходзяцца (пра людзей з рознымі характарамі).

2. Цяжкае і небяспечнае становішча.

   • Давесці чалавека да крайнасці.

крайне прыслоўе

Вельмі, надзвычайна.

• К. неабходна ехаць.

крайні прыметнік

1. Які знаходзіцца на краі чаго-н., найбольш аддалены.

   • Крайняя хата ў вёсцы.
   • Крайняя Поўнач.

2. Вельмі моцны, надзвычайны, выключны.

   • Крайняя патрэба.
   • Крайнія меры.

3. Найбольш непрымірымы, радыкальны (пра погляды, напрамкі, палітычныя групоўкі і пад.).

   • К. лібералізм.
   • Крайнія погляды.

4. Які нельга адкладваць на потым, апошні (пераважна пра час).

   • К. тэрмін.
   • У крайнім выпадку — калі не будзе іншага выйсця.
   • Па крайняй меры — ва ўсякім выпадку, не менш чым.

кракавяк назоўнік | мужчынскі род

Польскі нацыянальны танец, а таксама музыка ў рытме гэтага танца.

кракадзіл назоўнік | мужчынскі род

Буйны паўзун з тоўстай панцырнай скурай, які водзіцца ў цёплых краінах.

|| прыметнік: кракадзілавы.

• Кракадзілавая сумка.

кракадзілаў прыметнік

Кракадзілавы слёзы — няшчырыя, прытворныя слёзы.

кракаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Крычаць «кра-кра» (звычайна пра качак і некаторых іншых птушак).

|| аднакратны дзеяслоў: кракнуць.

|| назоўнік: краканне.

кракет назоўнік | мужчынскі род

Гульня, у якой драўляныя шары ўдарамі драўляных малаткоў праводзяцца праз драцяныя варотцы.

|| прыметнік: кракетны.

• Кракетныя шары.
• К. малаток.