Усе словы

контр прыстаўка

Утварае назоўнікі і дзеясловы са значэннем накіраванасці супраць чаго-н., супраць дзеяння чаму-н., напр. контрагент, контрманеўр, контрпрапаганда.

контр-адмірал назоўнік | мужчынскі род

Першае адміральскае званне або чын у флоце, роўнае званню генерал-маёра ў сухапутных войсках, а таксама асоба, якая мае гэта званне.

|| прыметнік: контр-адміральскі.

контра назоўнік | жаночы род | размоўнае

Тое, што і контррэвалюцыянер.

контрагент назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Асоба або ўстанова, якія ўзялі на сябе пэўныя абавязкі па дагавору.

|| прыметнік: контрагенцкі.

контратака назоўнік | жаночы род

Сустрэчная атака, якую арганізоўваюць з мэтай адбіць наступаючага ворага або перайсці ў наступленне самім.

• Перайсці ў контратаку.

контратакаваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

Правесці (праводзіць) контратаку.

• К. ворага.

контргайка назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Другая гайка, якая прыкручваецца за асноўнай для засцярогі яе ад самаадкручвання пры ўдарах, штуршках.

контрманеўр назоўнік | мужчынскі род

Сустрэчны манеўр, манеўр у адказ.

контрнаступленне назоўнік | ніякі род

Падрыхтаванае ў ходзе абароны наступленне ў адказ на наступленне праціўніка.

• К. войск пад Масквой у снежні 1941 года.

контрразведка назоўнік | жаночы род

Спецыяльныя органы дзяржавы для процідзеяння разведцы праціўніка, для барацьбы са шпіянажам, дыверсіямі і пад.

контрразведчык назоўнік | мужчынскі род

Работнік контрразведкі.

|| жаночы род: контрразведчыца.

контррэвалюцыя назоўнік | жаночы род

Барацьба ворагаў рэвалюцыі супраць дзейнасці рэвалюцыйных уладаў.

|| прыметнік: контррэвалюцыйны.

контррэвалюцыянер назоўнік | мужчынскі род

Удзельнік, прыхільнік контррэвалюцыі.

|| жаночы род: контррэвалюцыянерка.

контрудар назоўнік | мужчынскі род

Удар, які наносяць войскі па арміі праціўніка, з мэтай яго разгрому і пераходу ў наступленне.

• Нанесці ворагу к. з фланга.

контры

Быць у контрах (размоўнае) — быць у непрыязных адносінах з кім-н., знаходзіцца ў звадцы.

контур назоўнік | мужчынскі род

Абрыс, лінія, якая ачэрчвае што-н.

• К. лесу.
• К. будынка.

|| прыметнік: контурны.

• Контурная лінія (перарывістая лінія з кропак або кароткіх рысак).
• Контурная карта (геаграфічная карта, на якую нанесены толькі абрысы вадаёмаў і сушы).

конус назоўнік | мужчынскі род

1. Геаметрычнае цела, якое ўтвараецца вярчэннем прамавугольнага трохвугольніка вакол аднаго з яго катэтаў.

2. Прадмет такой формы.

   • К. тэрыкона.

|| прыметнік: конусны.

конусападобны прыметнік

Які мае выгляд конуса.

кончаны прыметнік

Вырашаны, закончаны.

• Кончаная справа.
• Кончаны чалавек — непапраўны ў сваіх паводзінах, дзеяннях чалавек; такі, ад якога нічога добрага нельга чакаць у будучым.

кончыцца дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Прыйсці да канца, спыніцца, завяршыцца чым-н.

   • Навучальны год кончыўся.
   • Ніткі кончыліся.
   • Гульня кончылася перамогай.

2. Памерці ў пакутах (размоўнае).

|| незакончанае трыванне: канчацца.

кончыць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. што, а таксама з чым і з інфінітывам: Завяршыць, давесці да канца, закончыць.

   • К. касьбу.
   • К. з рамонтам.
   • К. чытаць.

2. што чым. Зрабіць што-н. у заключэнне, закончыць чым-н.

   • К. артыкул цытатай.
   • К. выступленне заклікамі.

3. што, з чым і з інфінітывам: Палажыць канец чаму-н., спыніць што-н.

   • К. гулянкі.
   • К. з п’янствам.
   • К. бяздзейнічаць.

4. Завяршыць навучанне дзе-н.

   • К. аспірантуру.

5. Звесці са свету (размоўнае).

   • Дрэнна (кепска) кончыць — пра ганебны канец чыйго-н. жыцця або дзейнасці.
   • Кончыць жыццё — памерці.

|| незакончанае трыванне: канчаць.

конь назоўнік | мужчынскі род

1. Буйная свойская аднакапытная жывёліна, якая выкарыстоўваецца для перавозкі грузаў і людзей, а таксама для верхавой язды.

   • Купіць каня.
   • Навязаць каня.
   • Па конях! (кавалерыйская каманда для пасадкі на коней).
   • На кані і пад канём (у самых разнастайных і непрыемных сітуацыях пабываць, быць).

2. Шахматная фігура з галавой каня.

   • Хадзіць канём.
   • Ход канём (таксама пераноснае значэнне: пра смелае, рашучае дзеянне).

3. Абабіты скурай брус на чатырох ножках для гімнастычных практыкаванняў.

   • Ні па кані, ні па аглоблях (размоўнае) — не так, як хацелася (зрабілася, атрымалася).

|| памяншальная форма: конік.

|| прыметнік: конны і конскі.

• К. двор.
• Конская грыва.
• Конскае шчаўе (батанічная назва).

конюх назоўнік | мужчынскі род

Работнік, які даглядае коней.

конік назоўнік | мужчынскі род

Насякомае, якое скача і стракоча крыламі.

|| прыметнік: конікавы.

копанка назоўнік | жаночы род

Выкапаны штучны вадаём, запоўнены вадой; сажалка.

|| прыметнік: копаначны.

копанік назоўнік | мужчынскі род | размоўнае

Полаз са ствала дрэва, выкапанага з каранёвым адросткам.

копаскладальнік назоўнік | мужчынскі род

Сельскагаспадарчая машына для складання сена, саломы ў копы.

копаць назоўнік | жаночы род

Сажа, якая асядае слоем на паверхні чаго-н.; куродым.

• К. на сценах.

коптур прыслоўе

З коптурам (размоўнае) — вышэй краёў; з верхам.

• Набраць кош бульбы з коптурам.

копія назоўнік | жаночы род

1. Дакладны спіс, узнаўленне, паўтарэнне чаго-н., зробленае з арыгінала.

   • К. карціны.
   • Зняць копію з пасведчання аб нараджэнні.

2. пераноснае значэнне: Аб кім-, чым-н. вельмі падобным (размоўнае).

   • Сын — к. свайго бацькі.

коп’епадобны прыметнік

Які мае выгляд, форму кап’я.

|| назоўнік: коп’епадобнасць.

кораб назоўнік | мужчынскі род

Выраб з лубу, бяросты, саломы і пад. для захавання, пераноскі, упакоўкі чаго-н.

• Сем карабоў (нагаварыць, наабяцаць і пад.) (размоўнае іранічны сэнс) — вельмі многа.

корак назоўнік | мужчынскі род

1. Закупорка для бутэлек.

2. Абцас (устарэлае).

|| прыметнік: коркавы.

корань назоўнік | мужчынскі род

1. Падземная частка расліны, пры дапамозе якой яна замацоўваецца ў зямлі і атрымлівае пажыўныя рэчывы.

   • Вырваць бярозку з коранем.
   • Пусціць карані (таксама пераноснае значэнне: трывала, надоўга абаснавацца дзе-н.).
   • Вырваць з коранем (таксама пераноснае значэнне: канчаткова пазбавіцца ад чаго-н.).

2. Унутраная частка зуба, ногця, воласа і пад., якая знаходзіцца ў целе.

   • К. зуба.

3. пераноснае значэнне: Пачатак, аснова чаго-н.

   • К. зла.

4. У граматыцы: асноўная частка слова без суфікса і прыстаўкі.

   • К. дзеяслова.

5. У матэматыцы: лік, які пры ўзвядзенні ў пэўную ступень дае дадзены лік.

   • Квадратны к.
   • Здабыць к.
     
   • Глядзець у корань (размоўнае) — унікаць у сутнасць якой-н. справы. На корані — пра расліны: не зжаты, не скошаны.
   • Гніць на корані — часцей пераноснае значэнне: гінуць.
   • Пад корань —
     1. ля самай асновы (ссякаць, зразаць што-н.).
        • Высякаць кусты пад корань;
     2. канчаткова (разбураць, знішчаць).
        • У корані — зусім, канчаткова. У корані змянілася жыццё.

|| памяншальная форма: карэньчык.

|| прыметнік: каранёвы.

корба назоўнік | жаночы род

Ручка, якой прыводзяць у рух што-н.

• К. калодзежа.

корда назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Доўгая вяроўка, на якой ганяюць коней па крузе.

• Ганяць на кордзе.

корж назоўнік | мужчынскі род

Прэснае, сухое печыва з мукі; праснак.

• Напячы каржоў.

|| памяншальная форма: коржык.

|| прыметнік: коржавы.

коржык назоўнік | мужчынскі род

1. гл. корж.

2. Салодкі кандытарскі выраб, род перніка.

|| прыметнік: коржыкавы.

корка назоўнік | жаночы род

Зацвярдзелы верхні слой чаго-н.

• Ледзяная к.

|| прыметнік: коркавы.

корм назоўнік | мужчынскі род

Ежа жывёлы.

|| прыметнік: кармавы.

• Кармавыя буракі.
• Кармавыя травы.

корма прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач. які мае адносіны да корму, кармоў, напр. кормавытворчасць, кормаздрабняльнік, корманарыхтоўка, кормаправод, кормапрыгатавальны, кормараздатчык, кормаўборачны.

кормны прыметнік

Якога кормяць на забой; адкормлены.

• Кормныя свінні.

корпацца (карпацца) дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

1. Капацца ў чьм-н., перабіраючы, шукаючы што-н.

   • К. ў пяску.
   • К. ў паперах.

2. пераноснае значэнне: Рабіць што-н. марудна, не спяшаючыся або няўмела.

   • К. ля стагоў сена.

|| назоўнік: корпанне і карпанне.

корпаць (карпаць) дзеяслоў | размоўнае | незакончанае трыванне

1. што чым. Раскопваць, калупаць.

   • К. зямлю матыкай.

2. пераноснае значэнне: Марудна рабіць што-н.

|| назоўнік: корпанне і карпанне.

корпус назоўнік | мужчынскі род

1. Тулава чалавека або жывёліны.

   • Павярнуцца ўсім корпусам.
   • Падацца корпусам уперад.

2. Аснова, каркас чаго-н.

   • К. гадзінніка.
   • К. судна.

3. Асобны будынак на агульнай пляцоўцы або асобная частка будынка.

   • К. фабрыкі.
   • Карпусы дзіцячай бальніцы.

4. Вайсковае злучэнне з некалькіх дывізій.

   • Стралковы к.
   • Камандаванне корпусам.

5. Сукупнасць асоб ацной прафесіі, якога-н. аднаго афіцыйнага або службовага становішча.

   • Дыпламатычны к.

6. У дарэвалюцыйнай Расіі: сярэдняя ваенна-навучальная ўстанова.

   • Кадэцкі к.
   • Марскі к.

7. Назва аднаго з размераў друкарскага шрыфту.

|| прыметнік: корпусны і карпусны.

• Корпусны плуг.
• Корпусны флігель.
• Карпусны камандзір.

корт² назоўнік | мужчынскі род

Пляцоўка для гульні ў тэніс.

• Тэнісныя корты.

|| прыметнік: кортавы.

корушка назоўнік | жаночы род

Невялікая марская прамысловая рыба.

|| прыметнік: корушкавы.

• Сямейства корушкавых. (назоўнік).

корцік назоўнік | мужчынскі род

Афіцэрская кароткая колючая зброя.

корч назоўнік | мужчынскі род

1. Пень, вывернуты з зямлі з карэннем.

   • Сабраць карчы ў кучы.

2. Куст бульбы, цыбулі, вывернуты з зямлі.

   • Выкапаць два карчы бульбы.

|| памяншальная форма: корчык.

коршак (каршак) назоўнік | мужчынскі род

Тое, што і ястраб.

|| прыметнік: каршаковы.