Усе словы

кокнуць дзеяслоў | размоўнае | закончанае трыванне

1. Стукнуўшы, разбіць.

   • К. вазу.

2. каго. Забіць, знішчыць.

   • К. вартавога.

|| незакончанае трыванне: кокаць.

кокс назоўнік | мужчынскі род

Від цвёрдага паліва, якое атрымліваецца з каменнага вугалю або торфу шляхам моцнага награвання без доступу паветра.

|| прыметнік: коксавы.

кокі назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Шарападобныя бактэрыі.

|| прыметнік: кокавы.

кол назоўнік | мужчынскі род

1. Завостраная тоўстая палка.

   • Асінавы к.
   • Стаяць калом у горле (пра нясмачную страву, якая не лезе ў горла).
   • Хоць кол на галаве чашы каму-н. (пра ўпартага няўступчывага чалавека, які не паддаецца ўгаворам).

2. Самая нізкая школьная адзнака — адзінка (размоўнае).

|| памяншальная форма: калок, калочак і колік.

кола назоўнік | ніякі род

1. Вобад са спіцамі, які круціцца на восі і забяспечвае рух сродкаў перамяшчэння (калес, аўтамашын і пад.).

   • К. да тачкі.
   • Рулявое к.
   • Махавое к.
   • Пятае к. ў возе (пра што-н. лішняе, зусім непатрэбнае).

2. Пра ўсё, што мае форму круга або кальца.

   • К. каўбасы.

3. пераноснае значэнне: Пералік, аб’ём чаго-н.

   • К. вобразаў у рамане.
   • К. нявырашаных пытанняў.

4. пераноснае значэнне, чаго. Галіна сфера якой-н. дзейнасці.

   • К. дзейнасці.
   • К. агульных інтарэсаў.

5. пераноснае значэнне, каго. Група людзей аб’яднаных чым-н. агульным.

   • К. гледачоў тэатра.
   • К. сяброў.

6. звычайна, пераноснае значэнне, каго або якія. Грамадскія, прафесійныя групоўкі людзей.

   • Колы беларускай інтэлігенцыі.
   • Навуковыя колы.
   • Ні ў кола ні ў мяла (размоўнае неадабральнае) — пра няўмелага, няздатнага чалавека.

|| памяншальная форма: колца.

|| прыметнік: колавы.

• К. тор.

колас назоўнік | мужчынскі род

Суквецце злакаў і некаторых іншых раслін, у якім кветкі размяшчаюцца ўздоўж канца сцябла.

• Каласы пшаніцы.
• Спелы к. жытнёвы.

|| памяншальная форма: каласок.

|| прыметнік: каласавы.

• Каласавыя культуры.
• Уборка каласавых (назоўнік).

колаты² прыметнік

Разбіты на кускі.

• К. цукар.

колба назоўнік | жаночы род

Лабараторная шкляная пасудзіна з доўгім горлам для хімічных работ.

|| памяншальная форма: колбачка.

|| прыметнік: колбавы.

колер назоўнік | мужчынскі род

1. Светлавы тон чаго-н.; афарбоўка.

   • Блакітны к.
   • Сукенка колеру марской хвалі.

2. У жывапісе: адценне фарбы, густата, ступень яе яркасці.

|| прыметнік: колерны.

колера прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач. які мае адносіны да колеру, напр. колераадчуванне, колеракарэктар, колерамузыка, колераспалучэнне, колераўзнаўленне, колерафатаграфія.

колеравы прыметнік

Звязаны з успрыняццем колеру.

• Колеравая слепата.

колерамузыка назоўнік | жаночы род

Спалучэнне музыкі з колерасветлавымі эфектамі; святламузыка.

|| прыметнік: колерамузычны.

колкасць назоўнік | жаночы род

1. гл. колкі.

2. З’едлівая насмешка, колкая заўвага.

   • Гаварыць колкасці.

колкі² прыметнік

Які лёгка колецца.

• Колкія дровы.

|| назоўнік: колкасць.

колькасць назоўнік | жаночы род

1. Катэгорыя, якая характарызуе прадметы і з’явы навакольнага свету з боку велічыні, аб’ёму, ліку, ступені развіцця, тэмпаў змянення і інш. (выкарыстоўваецца ва ўзаемадзеянні з катэгорыяй якасці).

   • Пераход колькасці ў якасць.

2. Велічыня, лік.

   • Вялікая к.дрэў у парку.
   • К. ападкаў за суткі.

|| прыметнік: колькасны.

колькі прыметнік | займеннік | прыслоўе

1. пытальныя: Абазначае пытанне пра колькасць чаго-н.: якая колькасць? як многа?

   • К. часу?
   • К. табе гадоў?
   • К. каштуе часопіс?

2. займеннік і прыслоўе азначальныя. У клічных сказах абазначае вялікую колькасць чаго-н.

   • К. зорак на небе!
   • К. радасці!

3. прыслоўе: меры і ступені. Абазначае меру і ступень чаго-н.

   • К. таго дня зімою.
   • К. еду, а канца ўсё няма.

4. займеннік і прыслоўе адносныя. Ужыв. як злучальнае слова:

   1. у даданых дапаўняльных сказах.
      • Дзеці дрэнна адчуваюць, к. праходзіць часу;
   2. у даданых азначальных сказах і сказах меры і ступені.
      • Буду працаваць, к. дазволіць здароўе.

5. у знач. лічэбнік: Выражае няпэўную колькасць, некалькі (размоўнае).

   • Палажы у сумку к. яблыкаў.
   • Хвілін праз к. пачнецца перадача пра дэманстрацыю.
   • Колькі лет, колькі зім! (размоўнае) — прывітанне пры сустрэчы людзей якія даўно не бачыліся. Колькі ёсць духу (сілы) (размоўнае) —
     1. вельмі хутка (бегчы, ехаць);
     2. вельмі моцна (крычаць, клікаць на дапамогу).

колькі-небудзь займеннік | прыслоўе

1. займеннік: прыслоўе Некалькі, няпэўная колькасць.

   • Пазыч колькі-небудзь рублёў.

2. прыслоўе: неазначальнае. У якой меры, ступені, наколькі.

   • Ты хоць колькі-небудзь думай над сваімі ўчынкамі.

кольт назоўнік | мужчынскі род

Рэвальвер (а таксама кулямёт або іншая стралковая зброя) асобай сістэмы.

кольца назоўнік | ніякі род

1. Прадмет, звычайна металічны, які мае форму вобада, абруча, акружнасці.

   • Кольцы дроту.
   • Гімнастычныя кольцы.

2. Тое, што мае форму такога прадмета.

   • Кольцы дыму.

кольчаты прыметнік

Які складаецца з кольцаў.

• К. ланцуг.
• Кольчатыя чэрві.

колючы прыметнік

1. Такі, якім можна ўкалоць, пракалоць што-н.

   • Колючая зброя.

2. Які стварае адчуванне ўколу (уколаў).

   • К. боль.

колі назоўнік | мужчынскі род | нескланяльнае

Шатландская аўчарка.

колікі назоўнік | жаночы род

Востры, рэзкі боль у жываце, у баку.

колісь прыслоўе | размоўнае

Калісьці, некалі ў мінулым.

• К. і мы былі маладыя.

колішні прыметнік

Які быў, меў месца ў мінулым.

• Колішнія сустрэчы з аднакласнікамі.

ком назоўнік | мужчынскі род

Круглаваты, звычайна зацвярдзелы кавалак якога-н. мяккага, рыхлага рэчыва, а таксама пра што-н. скамечанае, скручанае.

• К. зямлі.
• К. цеста.
• К. паперы.
• Згарнуць посцілку ў к.
• К. у горле, падкаціўся (падступіў) да горла (пераноснае значэнне: пра спазмы ў горле пры адчуванні моцнай крыўды; размоўнае).

кома назоўнік | жаночы род | спецыяльны тэрмін

Невялікі (меншы за ¹⁄₈ тону) інтэрвал паміж двума гукамі.

комельгам прыслоўе | абласное

Хутка, паспешліва, неабдумана.

• Кінуўся к.

комкаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Тое, што і камячыць.

2. Рабіць наспех, скарачаючы, заканчваючы.

   • К. даклад.

|| закончанае трыванне: скомкаць.

компас назоўнік | мужчынскі род

Прыбор для вызначэння старон свету, у якім намагнічаная стрэлка заўсёды паказвае на поўнач.

|| прыметнік: компасны.

комплекс назоўнік | мужчынскі род

1. Сукупнасць, спалучэнне чаго-н., што складае адно цэлае.

   • Мемарыяльны к.
   • К. гімнастычных практыкаванняў.

2. Сукупнасць звязаных адзін з адным галін народнай гаспадаркі ці прадпрыемстваў розных галін гаспадаркі.

   • Аграпрамысловы к.
   • Тэрытарыяльна-вытворчы к.
   • Ваенна-прамысловы к.
   • Паліўна-энергетычны к.

3. Група пабудоў адзінага прызначэння.

   • Жывёлагадоўчы к.
   • Спартыўны к.

|| прыметнік: комплексны.

• Комплексная аўтаматызацыя.

комі нескланяльнае

Народ фіна-угорскай моўнай групы, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Комі, што ўваходзіць у склад Расійскай Федэрацыі.

|| прыметнік: комі.

комік назоўнік | мужчынскі род

1. Акцёр, які выконвае камічныя ролі.

2. пераноснае значэнне: Чалавек, які ўмее смяшыць, весяліць іншых (размоўнае).

комікс назоўнік | мужчынскі род

Невялікая кніжка з малюнкамі або серыя малюнкаў з тэкстам лёгкага, звычайна прыгодніцкага зместу.

комін назоўнік | мужчынскі род

Труба для адводу дыму з печы.

|| прыметнік: комінны.

кон назоўнік | мужчынскі род

1. Месца, дзе ставяцца фігуры, якія трэба выбіваць (пры гульні ў гарадкі, пікара і пад.) або месца, куды кладзецца стаўка ў азартных гульнях.

   • Начарціць к.
   • Паставіць грошы на к.

2. Адна партыя якой-н. гульні.

   • Згуляць адзін к.

конаўка назоўнік | жаночы род

Металічная пасудзіна з ручкай для піцця вады.

|| прыметнік: конавачны.

кондар назоўнік | мужчынскі род

Вялікая драпежная птушка сямейства грыфаў з голай галавой і шыяй, якая корміцца пераважна падлай.

конегадовец назоўнік | мужчынскі род

Спецыяліст па конегадоўлі.

конегадоўля назоўнік | жаночы род

Развядзенне коней як галіна жывёлагадоўлі.

|| прыметнік: конегадоўчы.

• Конегадоўчая гаспадарка.

конка назоўнік | жаночы род

Да ўвядзення трамвайнага руху: гарадская рэйкавая дарога, па якой хадзілі вагоны на коннай цязе, а таксама вагон такой дарогі.

|| прыметнік: коначны.

конкурс назоўнік | мужчынскі род

Спаборніцтва, мэтай якога з’яўляецца выдзяленне лепшых яго ўдзельнікаў, лепшых работ.

• К. музыкантаў імя П.Чайкоўскага.
• Аб’явіць к. на лепшую п’есу.
• Не прайсці па конкурсу на пасаду.

|| прыметнік: конкурсны.

конна² прыстаўка

Першая частка складаных слоў са знач.:

1. які мае адносіны да каня, коней, напр. коннаартылерыйскі, коннамеханізаваны, коннаспартыўны;
2. які ажыццяўляецца з удзелам коней, напр. коннаакрабатычны, коннабалетны, коннасувязны;
3. які мае адносіны да конегадоўлі, напр. конназаводскі, конназаводства.

коннагвардзеец назоўнік | мужчынскі род

1. Той, хто служыць у гвардзейскай кавалерыі.

2. У царскай арміі: ваеннаслужачы лейб-гвардыі коннага палка.

|| прыметнік: коннагвардзейскі.

конназаводства назоўнік | ніякі род

Развядзенне пародзістых коней на конных заводах.

|| прыметнік: конназаводскі.

конны прыметнік

1. гл. конь.

2. Які прыводзіцца ў рух коньмі.

   • Конная касілка.

3. Які мае адносіны да конніцы, кавалерыйскі.

   • К. ўзвод.
   • К. атрад.

коннік назоўнік | мужчынскі род

1. Той, хто едзе на кані вярхом; верхавы.

2. Конны воін, кавалерыст.

конніца назоўнік | жаночы род

Коннае войска, кавалерыя.

консул назоўнік | мужчынскі род

1. Службовая асоба дыпламатычнага ведамства, якая прадстаўляе і абараняе прававыя і эканамічныя інтарэсы сваёй дзяржавы і яе грамадзян перад уладай другой дзяржавы.

   • Генеральны к.

2. У старажытным Рыме і ў Францыі (у першыя гады 19 ст.): тытул адной з вышэйшых службовых асоб, а таксама асоба, якая мае гэты тытул.

|| прыметнік: консульскі.

• Консульскія паўнамоцтвы.

консульства назоўнік | ніякі род

1. Дыпламатычнае прадстаўніцтва на чале з консулам (у 1 знач.).

2. Пасада або час кіравання консула (у 2 знач.).

|| прыметнік: консульскі.