Усе словы

касцёл назоўнік | мужчынскі род

Польская назва каталіцкага храма.

|| прыметнік: касцельны.

• І пасцельнае і касцельнае (пра адзежу і будзённае і святочнае).

касцёр² назоўнік | мужчынскі род

Агонь, распалены з кучы галля, дроў або ламачча.

• Распаліць к.

|| прыметнік: кастровы.

касцісты прыметнік

1. З шырокімі буйнымі касцямі.

   • Касцістая фігура.

2. З вялікай колькасцю дробных касцей.

   • Акунь — рыба касцістая.

|| назоўнік: касцістасць.

касы прыметнік

Тое, што і косы.

касынка назоўнік | жаночы род

Хусцінка трохвугольнай формы, якую носяць на галаве або шыі.

|| памяншальная форма: касыначка.

|| прыметнік: касыначны.

касяк² назоўнік | мужчынскі род

Гурт кабыл з адным жарабком. Чарада птушак, рыб.

• К. журавоў.

|| прыметнік: касячны і касяковы.

касілка назоўнік | жаночы род

Сельскагаспадарчая машына для касьбы.

касільна назоўнік | ніякі род

Тое, што і кассё.

касір назоўнік | мужчынскі род

Службовая асоба, якая распараджаецца касай, выдае і прымае грошы, каштоўныя паперы, прадае білеты; работнік касы (у 3 знач.).

|| жаночы род: касірка.

|| прыметнік: касірскі.

касіцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Станавіцца касым (у 1 знач.), крывіцца.

   • Вокны косяцца.

2. Глядзець скоса, убок.

   • Конь косіцца на машыну.

3. пераноснае значэнне, на каго-што. Адносіцца неадабральна, з падазрэннем.

   • Рабі чэсна, дык і людзі не будуць к.

|| закончанае трыванне: пакасіцца і скасіцца.

касіць² дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Рабіць касым, крывым, прыдаваць чаму-н. касое становішча.

   • К. рот.

2. што і чым. Глядзець коса, убок.

   • Конь касіў вокам на кучу канюшыны.

3. Быць касавокім, касым.

   • Левае вока косіць.

|| закончанае трыванне: скасіць і пакасіць.

• Скасіць вугал хаты.
• Вокны пакасіла (безасабовая форма).

кат назоўнік | мужчынскі род

1. Асоба, якая прыводзіць у выкананне смяротны прыгавор, учыняе кару, катуе.

2. пераноснае значэнне: Жорсткі мучыцель, прыгаятальнік.

|| прыметнік: катаўскі.

катавальня назоўнік | жаночы род

Месца катаванняў.

|| прыметнік: катавальны.

катавасія назоўнік | жаночы род

1. Песнапенне, што выконваецца абодвума клірасамі, якія выходзяць на сярэдзіну царквы.

2. пераноснае значэнне: Беспарадак, неразбярыха (жартаўлівае).

   • Паднялася такая к., сцеражыся божа.

катаваць дзеяслоў | незакончанае трыванне

Моцна і балюча біць, жорстка мучыць.

• К. на допыце.
• Не катуй сябе, што згубіла рэчы (пераноснае значэнне: не дакарай, не пакутуй).

|| закончанае трыванне: скатаваць.

|| назоўнік: катаванне.

• У фашысцкім лагеры смерці былі нечалавечыя катаванні (жорсткія здзекі; пакуты).

катаклізм назоўнік | мужчынскі род | кніжнае

Нечакана рэзкі пералом, разбуральны пераварот (у прыродзе, грамадстве).

катакомбы назоўнік | жаночы род

Падземныя галерэі [першапачаткова тыя, што служылі для першых хрысціян сховішчам у старажытным Рыме].

|| прыметнік: катакомбны.

каталагізаваць дзеяслоў | закончанае і незакончанае трыванне

Скласці (складаць) каталог чаго-н.

|| назоўнік: каталагізацыя.

каталажка назоўнік | жаночы род | размоўнае | устарэлае

Турма, месца зняволення.

• Запраторыць у каталажку.

каталог назоўнік | мужчынскі род

1. Сістэматызаваны пералік якіх-н. аднародных прадметаў (кніг, экспанатаў, тавараў і пад.).

   • К. часопісаў.
   • К. крытычнай літаратуры.

2. Наогул пералік, спіс якіх-н. прадметаў, з’яў.

   • К. тайфунаў.
   • Зорны к.
   • К. леднікоў.

|| прыметнік: каталожны.

каталь назоўнік | мужчынскі род | устарэлае

Рабочы, які займаецца падвозам грузаў на тачцы.

каталіз назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Узбуджэнне хімічнай рэакцыі або змяненне яе хуткасці пад уздзеяннем каталізатара.

|| прыметнік: каталізны.

каталізатар назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Рэчыва, якое паскарае або запавольвае ход хімічнай рэакцыі.

|| прыметнік: каталізатарны.

каталікос назоўнік | мужчынскі род

Тытул патрыярха армяна-грыгарыянскай, а таксама галавы грузінскай праваслаўнай царквы.

каталіцызм (каталіцтва) назоўнік | ніякі род

Адзін з асноўных напрамкаў хрысціянства з царкоўнай арганізацыяй, якую ўзначальвае рымскі папа.

|| прыметнік: каталіцкі.

катамаран назоўнік | мужчынскі род

Судна з двух карпусоў, злучаных між сабой агульнай палубай.

|| прыметнік: катамаранны.

катангенс назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Трыганаметрычная функцыя, роўная адносінам косінуса к сінусу.

катапульта назоўнік | жаночы род

1. У старажытнасці: прыстасаванне для кідання на вялікую адлегласць камення, бочак з запаленай смалой і пад., якое прымянялася пры асадзе крэпасцей.

2. Устройства для паскарэння старту самалёта з палубы карабля (спецыяльны тэрмін).

3. Аўтаматычнае прыстасаванне для выкідвання з самалёта лётчыкаў, касманаўтаў (спецыяльны тэрмін).

|| прыметнік: катапультны.

катапультаваць дзеяслоў | спецыяльны тэрмін | закончанае і незакончанае трыванне

Выкінуць (выкідаць) з самалёта пры дапамозе катапульты (у 3; знач.).

|| зваротны стан: катапультавацца.

• Лётчык катапультаваўся.

катар назоўнік | мужчынскі род

Запаленне слізістай абалонкі якога-н. органа.

• К. страўніка.

|| прыметнік: катаральны.

катаракта назоўнік | жаночы род

Памутненне крышталіка вока.

• Зняць катаракту.

|| прыметнік: катарактны.

катарга назоўнік | жаночы род

Цяжкія прымусовыя работы для зняволеных у турмах ці ў другіх месцах зняволення ўзмоцненага рэжыму.

• Царская к.
• Саслаць па катаргу.
• Не работа, а к. (вельмі цяжкая).

|| прыметнік: катаржны.

• Катаржная праца (пераноснае значэнне: невыносна цяжкая).

катаржанін назоўнік | мужчынскі род

Чалавек, які адбывае катаргу або які быў на катарзе (часцей пра асоб, асуджаных за палітычную дзейнасць).

|| жаночы род: катаржанка.

|| прыметнік: катаржанскі.

катаржнік назоўнік | мужчынскі род

Тое, што і катаржанін.

|| жаночы род: катаржніца.

|| прыметнік: катаржніцкі.

катастрафічны прыметнік

Які з’яўляецца катастрофай, вядзе да катастрофы.

• Катастрафічнае становішча.

|| назоўнік: катастрафічнасць.

катастрофа назоўнік | жаночы род

1. Падзея з трагічнымі выпадкамі, вялікае бедства.

   • Дарожная к.
   • Сямейная к.

2. Нечаканая грандыёзная падзея ў гісторыі планеты, якая робіць уплыў на яе далейшае існаванне (спецыяльны тэрмін).

   • Тэорыя катастроф.

|| прыметнік: катастрофны.

катафалк назоўнік | мужчынскі род

1. Пахавальная калясніца.

2. Высокая падстаўка для труны.

|| прыметнік: катафалкавы.

катах назоўнік | мужчынскі род

Суквецце з патоўшчанай воссю, на якой шчыльна сядзяць кветкі, насенне.

• К. кукурузы.
• Катахі вярбы.

|| памяншальная форма: каташок.

|| прыметнік: каташны.

катацца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Ездзіць на чым-н., у чым-н. дзеля прагулкі.

   • К. на кані.
   • К. на лыжах.

2. Шмат разоў ездзіць куды-н., раз’язджаць (размоўнае).

   • К. за дзяржаўны кошт па гарадах.

|| назоўнік: катанне.

катаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. Вазіць дзе-н. дзеля прагулкі, забавы.

   • К. на лодцы.
   • К. на машыне.

2. Апрацоўваць шляхам пракаткі (спецыяльны тэрмін).

   • К. ліставое жалеза.

|| назоўнік: катанне.

катлаван назоўнік | мужчынскі род

Паглыбленне ў зямлі для закладкі фундамента якога-н. збудавання.

|| прыметнік: катлаванны.

катлавіна назоўнік | жаночы род

Паглыбленне, упадзіна на паверхні зямлі або на дне мора, акіяна.

|| прыметнік: катлавінны.

катлета назоўнік | жаночы род

Засмажаны кусок мяса з рабрынкай (адбіўная катлета) або кулінарны выраб авальнай ці круглай формы з рыбнага, мяснога фаршу, кашы і г.д.

• Катлеты з цяляціны.
• Рыбныя катлеты.

|| памяншальная форма: катлетка.

|| прыметнік: катлетны.

катод назоўнік | мужчынскі род | спецыяльны тэрмін

Адмоўны электрод; процілегласць анод.

|| прыметнік: катодны.

каток⁴ назоўнік | мужчынскі род

Суквецце дробных кветак у выглядзе маленькіх пушыстых шарыкаў (на вярбе, лазе і інш.).

католік (каталік) назоўнік | мужчынскі род

Той, хто прыняў каталіцтва і прьггрымліваецца ўсіх абрадаў каталіцкай царквы.

|| жаночы род: каталічка.

каторы прыметнік | займеннік

1. пытальны і адносны. Які іменна, які з некалькіх, які па парадку?

   • К. сыну год?
   • К. раз едзеш у Маскву?
   • Вазьмі касу, каторай учора касіў.

2. неазнач. Не першы, не адзін, а некалькі.

   • К. раз іду я гэтым лесам.
   • К. год чакаем сына на пабыўку.
   • К. час няма добрага надвор’я (доўгі, працяглы).

3. неазнач., часцей Іншыя, некаторыя (размоўнае).

   • Каторыя ўжо прыехалі, а каторыя яшчэ ў дарозе.

каторы-небудзь займеннік

Які-небудзь, хто-небудзь з некалькіх, з многіх.

катоўня назоўнік | жаночы род | размоўнае

Тое, што і катавальня.

катрынка назоўнік | жаночы род

Пераносны механічны арган у выглядзе металічнай скрынкі, на якім ігралі вандроўныя музыканты.

• Завесці катрынку (размоўнае неадабральнае) — пачаць дакучлівую размову, гаварыць адно і тое ж.

|| прыметнік: катрыначны.