Усе словы

змовіцца дзеяслоў | закончанае трыванне

Дамовіцца адносна якіх-н. дзеянняў.

• Змовіліся дзейнічаць разам.

|| незакончанае трыванне: змаўляцца.

змога назоўнік | жаночы род

1. Сіла, здольнасць рабіць што-н. (ужыв. толькі ў некаторых выразах).

   • Наколькі хопіць змогі.
   • Не мець змогі падняцца з ложка.

2. Стан моцнай стомленасці, поўнага бяссілля.

   • Падаць ад змогі.

змоклы прыметнік

Мокры, намоклы.

• Змоклае адзенне.

змокнуць дзеяслоў | закончанае трыванне

Зрабіцца мокрым, намокнуць.

• З. на дажджы.

|| незакончанае трыванне: змакаць.

змоладу прыслоўе

З маладых гадоў.

• Уцягнуцца ў работу з.

змор прыслоўе

Узяць зморам каго-што —

1. адолець, давёўшы да поўнай страты сіл.

   • Узяць абложаны горад зморам;

2. пераноснае значэнне дамагчыся чаго-н. ад каго-н. настойлівым, назойлівым уздзеяннем (размоўнае).

змора назоўнік | жаночы род

Тое, што і зморанасць.

зморанасць назоўнік | жаночы род

Стан зморанага чалавека, бяссілле, стома.

• Адчуваць з.
• Ад зморанасці заплюшчваліся вочы.

змораны прыметнік

1. Абяссілены, стомлены цяжкай працай ці якім-н. іншым заняткам.

   • З. падарожнік.

2. Які выяўляе стомленасць.

   • З. твар.

змоўкнуць дзеяслоў | закончанае трыванне

Перастаць гучаць ці перастаць гаварыць.

• Музыка змоўкла.
• Кулямёт змоўк.
• Апавядальнік змоўк.

|| незакончанае трыванне: змаўкаць.

змоўнік назоўнік | мужчынскі род

Тое, што і змоўшчык.

|| жаночы род: змоўніца.

|| прыметнік: змоўніцкі.

змоўшчык назоўнік | мужчынскі род

Удзельнік змовы.

|| жаночы род: змоўшчыца.

|| прыметнік: змоўшчыцкі.

• Змоўшчыцкія планы.

змрачнець дзеяслоў | незакончанае трыванне

Рабіцца змрочным, цёмным.

• Неба змрачнее.
• Твар змрачнее.

|| закончанае трыванне: пазмрачнець.

змрок назоўнік | мужчынскі род

1. Адсутнасць святла, цемра.

   • З. атуліў прасторы.

2. Няпоўная цемната, прыцемак, пры якім яшчэ можна распазнаваць прадметы.

   • Вячэрні з.

3. Прыцемак паміж захадам сонца і наступленнем ночы, а таксама перадсвітальны прыцемак.

   • Перадранішні з.

змрочны прыметнік

1. Слаба асветлены, ахоплены змрокам.

   • З. яловы лес.

2. пераноснае значэнне: Поўны цяжкіх пачуццяў, бязрадасны, пануры.

   • З. твар.
   • Змрочныя думкі.
   • Змрочныя прадчуванні.

3. пераноснае значэнне: Цяжкі, беспрасветны.

   • Змрочныя гады зняволення.

|| назоўнік: змрочнасць.

змусіць дзеяслоў | закончанае трыванне

Тое, што і вымусіць.

• Стары змусіў мяне паехаць у горад.

|| незакончанае трыванне: змушаць.

змылак назоўнік | мужчынскі род

Астатак ад куска мыла, якім карысталіся.

змыцца дзеяслоў | закончанае трыванне

1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Ад мыцця сысці, знікнуць.

   • Плямы змыліся.

2. пераноснае значэнне: Пайсці адкуль-н., знікнуць (размоўнае).

   • З. з заняткаў.

|| незакончанае трыванне: змывацца.

змыць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Мыццём ліквідаваць, зняць.

   • З. з сябе пот.
   • З. сваю віну (пераноснае значэнне).

2. Знесці (вадой, цячэннем).

   • Вада змыла бярвенне.

|| незакончанае трыванне: змываць.

|| назоўнік: змыў.

змычка назоўнік | жаночы род

1. Месца, дзе што-н. змыкаецца, злучаецца (спецыяльны тэрмін).

   • На змычцы скляпення.

2. пераноснае значэнне, Саюз, яднанне.

   • З. горада з вёскай.

змяклы прыметнік

Які змяк, страціў першапачатковую цвёрдасць, пругкасць.

• Змяклая гліна.

змякнуць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Стаць мяккім, размякнуць.

   • Кардон на дажджы змяк.

2. Тое, што і размякнуць (у 2 знач.).

   • Як прыйшло да справы, ён зусім змяк.

змякчальны прыметнік

Які надае мяккасць скуры, слізістым абалонкам.

• З. крэм.

|| назоўнік: змякчальнасць.

змякчыцца дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Стаць больш мяккім, эластычным.

   • Скура змякчылася.

2. пераноснае значэнне: Аслабець, зменшыцца.

   • Боль змякчыўся.
   • Гнеў змякчыўся.

3. пераноснае значэнне: Стаць менш суровым.

   • Бацька змякчыўся.
   • Сэрца змякчылася.

|| незакончанае трыванне: змякчацца.

|| назоўнік: змякчэнне.

змякчыць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Зрабіць болын мяккім, эластычным.

   • З. скуру.

2. пераноснае значэнне: Аслабіць, зменшыць.

   • З. удар.
   • З. боль.
   • З. прыгавор.

3. пераноснае значэнне: Зменшыць чыю-н. суровасць, зрабіць больш мяккім, лагодным.

   • З. суровага бацьку.

|| незакончанае трыванне: змякчаць.

|| назоўнік: змякчэнне.

змяненне назоўнік | ніякі род

1. гл. змяніцца, -ць.

2. Папраўка, пераробка, якая мяняе пгго-н. ранейшае.

   • Змяненні ў правапісе.
   • Карэнныя змяненні ў жыцці грамадства.

змяняць дзеяслоў | размоўнае | закончанае трыванне

Зрабіць абмен каго-, чаго-н. на каго-, што-н.

• З. быка на індыка (прымаўка).

змяніцца дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Стаць іншым.

   • Жыццё ў вёсцы змянілася.
   • З. з твару (пра перамену ў выразе твару).

2. Замяніцца другім, другімі (на якой-н. пасадзе, месцы).

   • За апошні час тут змянілася тры старшыні калгаса.

3. Вызваліцца ад абавязкаў, якія выконваюцца пазменна.

   • З. з дзяжурства.

4. Змяніць на сабе бялізну, адзенне (размоўнае).

   • Не было ў што з. (безасабовая форма).

|| незакончанае трыванне: зменьвацца.

|| назоўнік: змяненне і змена.

змяніць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Зрабіць інакшым.

   • З. канструкцыю машыны.

2. Замяніць другім.

   • З. кіраўніка аддзела.
   • З. работу.

3. Пачаць дзейнічаць замест другога, заняўшы чыё-н. месца.

   • З. дазорных.

4. Паявіцца ўслед за кім-, чым-н., замяняючы сабой каго-, што-н.

   • Лета змяніла вясну.

5. Пачаць карыстацца чым-н. замест чаго-н. іншага, перамяніць.

   • З. бялізну.

|| незакончанае трыванне: змяняць і зменьваць.

|| назоўнік: змяненне і змена.

змярканне назоўнік | ніякі род

1. Наступленне змроку, цемнаты.

   • Ад світання да змяркання.

2. Прыцемкі паміж заходам сонца і наступленнем ночы.

   • З. ахінула ўсё навокал.

змярцвелы прыметнік

1. Які страціў адчувальнасць, стаў мёртвым (пра клеткі, тканкі і пад.).

   • Змярцвелыя тканкі.

2. пераноснае значэнне: Нерухомы, застылы, пазбаўлены жыцця.

   • З. твар.

|| назоўнік: змярцвеласць.

змярцвіць дзеяслоў | закончанае трыванне

Зрабіць неадчувальным, безжыццёвым.

• З. нерв.
• З. тканку.

|| незакончанае трыванне: змяртвляць.

змястоўны прыметнік

З багатым зместам (у 1 знач.), з вялікім унутраным сэнсам, значэннем.

• З. даклад.
• Змястоўна (прыслоўе) выкласці думкі.

|| назоўнік: змястоўнасць.

змясціцца дзеяслоў | закончанае трыванне

Знайсці сабе дастаткова месца; умясціцца ўсярэдзіне чаго-н.

• Тут столькі людзей не змесціцца.
• Рэчы змясціліся ў сакваяж.

|| незакончанае трыванне: змяшчацца.

змясціць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. Умясціць у сабе.

   • Клуб не мог з. усіх прысутных.

2. Знайсці месца для каго-, чаго-н., умясціць унутр чаго-н.

   • З. усе рэчы ў шафу.

3. Даць памяшканне для жылля, месца каму-, чаму-н.

   • З. прыезджых у гасцініцу.
   • З. трусоў у клеткі.

4. Аддаць куды-н. для якой-н. мэты.

   • З. хворага ў бальніцу.
   • З. грошы ў ашчадны банк.

5. Надрукаваць, апублікаваць.

   • З. аб’яву ў газеце.

6. Звольніць з пасады (размоўнае).

   • З. загадчыка.

|| незакончанае трыванне: змяшчаць.

|| назоўнік: змяшчэнне.

змяць дзеяслоў | закончанае трыванне

1. гл. мяць.

2. пераноснае значэнне: Моцным націскам парушыць баявыя парадкі ворага, зламаць супраціўленне, прымусіць уцякаць.

   • З. варожыя войскі.

|| незакончанае трыванне: змінаць.

змяшацца дзеяслоў | закончанае трыванне

1. гл. мяшацца.

2. Злучыцца з чым-н., утвараючы сумесь.

   • Гліна змяшалася з пяском.

3. Зліцца з кім-, чым-н. у адно цэлае.

   • З. з натоўпам.

|| незакончанае трыванне: змешвацца.

|| назоўнік: змяшэнне.

змяшчальны прыметнік

Які здольны ўмясціць вялікую колькасць каго-, чаго-н.

• З. бак.
• Змяшчальнае памяшканне.

|| назоўнік: змяшчальнасць.

змяшчацца дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. гл. змясціцца.

2. Знаходзіцца ў якім-н. месцы, памяшканні.

   • Сталовая змяшчаецца на першым паверсе будынка.

3. Уваходзіць у склад чаго-н.

   • У кнізе змяшчаецца шэраг карысных звестак.

змяшчаць дзеяслоў | незакончанае трыванне

1. гл. змясціць.

2. што. Мець, заключаць у сабе.

   • Лякарства змяшчае вісмут.
   • Кніга змяшчае многа важных фактаў.

змяя назоўнік | жаночы род

Паўзун з доўгім звілістым целам, без ног, звычайна з ядавітымі зубамі.

• Ядавітая з.
• Грымучая з.

|| памяншальная форма: змейка.

|| прыметнік: змяіны.

• З. яд.

змяіцца дзеяслоў | незакончанае трыванне

Выгінацца, цягнуцца звілістай лініяй.

• Між кустоў змяілася сцежка.

змёрзлы (змерзлы) прыметнік

1. Азяблы ад холаду.

   • Змёрзлае дзіця.

2. Пашкоджаны марозам.

   • Змёрзлыя расліны.

3. Зацвярдзелы ад марозу.

   • Змёрзлая зямля.

змізарнелы прыметнік

Схуднелы, здрабнелы (пра твар, чалавека з пахудзелым тварам) або зачахлы, пабляклы (пра расліннасць).

• Твар яго змізарнеў.
• Маладое лісце змізарнела і зачахла.

|| назоўнік: змізарнеласць.

змікіціць дзеяслоў | размоўнае | закончанае трыванне

Зразумець, здагадацца.

• Хутка з., што да чаго.

змілавацца дзеяслоў | закончанае трыванне

Тое, што і злітавацца.

змірыцца дзеяслоў | закончанае трыванне

Прымірыцца з кім-, чым-н., пакарыцца каму-, чаму-н.

• З. з якой-н. думкай.
• Ён змірыўся са сваім становішчам.

|| незакончанае трыванне: змірацца.

змірыць дзеяслоў | размоўнае | закончанае трыванне

Памірыць, прымірыць.

• З. суседзяў.

|| незакончанае трыванне: зміраць.

знавец (знаўца) назоўнік | мужчынскі род

Чалавек, які валодае вялікімі ведамі ў якой-н. галіне.

знадворку прыслоўе

Са знешняга, надворнага боку.

• Замкнуць дзверы з.